De evolutie van gepersonaliseerde subperiostale implantaten voor de behandeling van gedeeltelijke of volledige tandeloosheid bij patiënten met ernstige atrofie van de alveolaire kam

Jan Łoginoff, Agata Majos, Marcin Elgalal

Full text link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38930111/

De evolutie van gepersonaliseerde subperiostale implantaten voor de behandeling van gedeeltelijke of volledige tandeloosheid bij patiënten met ernstige atrofie van de alveolaire kam

1. Wetenschappelijke referentie

• Titel van de studie: The Evolution of Custom Subperiosteal Implants for Treatment of Partial or Complete Edentulism in Patients with Severe Alveolar Ridge Atrophy
• Auteurs: Jan Łoginoff, Agata Majos, Marcin Elgalal
• Tijdschrift: Journal of Clinical Medicine
• Jaar van publicatie: 2024
• DOI:3390/jcm13123582

2. Wetenschappelijke achtergrond

De implantologische behandeling van patiënten met ernstige atrofie van de alveolaire kam blijft een van de grootste uitdagingen binnen de moderne orale implantologie. Hoewel endossale implantaten de standaardbehandeling vormen voor de meeste edentate patiënten, maakt een vergevorderd botverlies de plaatsing ervan vaak onmogelijk zonder voorafgaande botaugmentatie. Dergelijke reconstructieve ingrepen verhogen de chirurgische complexiteit, verlengen de behandelduur en kunnen gepaard gaan met een grotere morbiditeit voor de patiënt.

Subperiostale implantaten werden oorspronkelijk ontwikkeld als alternatief voor patiënten met onvoldoende botvolume. Met de opkomst van osseogeïntegreerde implantaten nam het gebruik ervan echter sterk af. Dankzij recente ontwikkelingen op het gebied van driedimensionale beeldvorming, digitale behandelplanning, CAD/CAM-technologie en additieve productie is de belangstelling voor deze implantaatvorm opnieuw toegenomen. Deze literatuurstudie beschrijft hoe deze technologische innovaties de ontwikkeling van patiëntspecifieke subperiostale implantaten hebben veranderd en welke potentiële rol zij kunnen spelen bij de behandeling van ernstige maxillaire en mandibulaire atrofie.

3. Doel van de studie

Het doel van deze narratieve literatuurstudie is de historische en technologische ontwikkeling van gepersonaliseerde subperiostale implantaten voor de behandeling van gedeeltelijke of volledige tandeloosheid bij patiënten met ernstige atrofie van de alveolaire kam te beschrijven. Daarnaast evalueren de auteurs de invloed van computertomografie, CAD/CAM-ontwerp en additieve productietechnieken op de vervaardiging van patiëntspecifieke implantaten en bespreken zij de tot nu toe gepubliceerde klinische resultaten.

4. Methodologie

Deze publicatie is een narratieve literatuurreview. Er worden geen nieuwe klinische gegevens gepresenteerd; in plaats daarvan vatten de auteurs historische en recente wetenschappelijke publicaties samen over de evolutie van subperiostale implantaten, vanaf de eerste ontwerpen uit de jaren veertig tot de huidige digitaal ontworpen patiëntspecifieke implantaten.

De review behandelt de ontwikkeling van implantaatmaterialen, beeldvormende technieken, productieprocessen, chirurgische protocollen en gepubliceerde klinische resultaten. Daarnaast bevatten twee overzichtstabellen een samenvatting van representatieve onderzoeken naar zowel conventionele als moderne subperiostale implantaten. De auteurs beschrijven geen systematische zoekstrategie, vooraf vastgestelde inclusie- en exclusiecriteria of formele beoordeling van het risico op bias, wat overeenkomt met het karakter van een narratieve review en niet van een systematische review.

5. Belangrijkste resultaten

De review laat zien dat subperiostale implantaten de afgelopen decennia een ingrijpende technologische ontwikkeling hebben doorgemaakt. De oorspronkelijke implantaatsystemen werden gekenmerkt door belangrijke beperkingen, waaronder invasieve botafdrukprocedures, problemen met een nauwkeurige pasvorm op het botoppervlak, een relatief hoog complicatierisico en beperkte langetermijnresultaten. De historische onderzoeken die door de auteurs worden besproken, rapporteerden implantaatoverlevingspercentages die in sommige patiëntengroepen daalden tot ongeveer 50–60% na 15 jaar follow-up.

De introductie van digitale technologieën heeft dit behandelconcept fundamenteel veranderd. Door gebruik te maken van computertomografie (CT) of cone beam computertomografie (CBCT), CAD/CAM-ontwerp en additieve productie via Direct Metal Laser Sintering (DMLS) kunnen tegenwoordig volledig patiëntspecifieke titaniumimplantaten worden vervaardigd die nauwkeurig aansluiten op de individuele anatomie. Bovendien kan de chirurgische behandeling hierdoor doorgaans in één operatieve fase worden uitgevoerd.

De in de review opgenomen klinische onderzoeken laten overwegend bemoedigende resultaten op korte en middellange termijn zien. Zo beschrijven de auteurs een retrospectieve studie met 70 patiënten, waarin een implantaatoverleving van 95,8% na twee jaar werd gerapporteerd. Daarnaast wordt een casusreeks besproken waarin alle tien implantaten na één jaar nog functioneerden, evenals een studie met een overlevingspercentage van 93,75% na zes maanden. Tegelijkertijd benadrukken de auteurs dat ook recente publicaties complicaties beschrijven, zoals blootstelling van het implantaatframe, infecties en implantaatmobiliteit, wat erop wijst dat de klinische resultaten tussen de verschillende onderzoeken blijven variëren.

6. Klinische analyse

Deze review laat zien dat de hernieuwde belangstelling voor subperiostale implantaten niet het gevolg is van een eenvoudige herintroductie van een historische techniek, maar van de integratie van moderne digitale technologieën in de volledige implantologische workflow. De huidige patiëntspecifieke subperiostale implantaten verschillen fundamenteel van hun historische voorgangers dankzij de combinatie van driedimensionale beeldvorming, virtuele behandelplanning en additieve productie.

Computertomografie (CT) en cone beam computertomografie (CBCT) maken een uiterst nauwkeurige driedimensionale analyse van de maxillaire en mandibulaire anatomie mogelijk. In combinatie met CAD/CAM-software kunnen implantaatframes worden ontworpen die nauw aansluiten op het resterende botoppervlak. Hierdoor zijn de traditionele intraoperatieve botafdrukken, die vroeger een uitgebreide chirurgische blootstelling en vaak een behandeling in twee fasen vereisten, in de meeste gevallen niet langer noodzakelijk. Dit vermindert de chirurgische invasiviteit en kan bijdragen aan een beter voorspelbare behandeling.

Vanuit klinisch oogpunt zijn deze implantaten vooral interessant voor patiënten met ernstige atrofie van de boven- of onderkaak, bij wie conventionele endossale implantaten alleen kunnen worden geplaatst na omvangrijke botaugmentatie. De auteurs benadrukken echter dat patiëntspecifieke subperiostale implantaten niet bedoeld zijn als vervanging van de conventionele implantologie, maar als een aanvullende behandeloptie voor zorgvuldig geselecteerde complexe gevallen.

De auteurs wijzen er tevens op dat de beschikbare wetenschappelijke evidentie met de nodige voorzichtigheid moet worden geïnterpreteerd. Het merendeel van de gepubliceerde onderzoeken bestaat uit observationele studies, retrospectieve analyses en casusreeksen met relatief kleine patiëntenaantallen en uiteenlopende chirurgische protocollen. Bovendien worden complicaties zoals blootstelling van het implantaatframe, infecties en implantaatmobiliteit nog steeds gerapporteerd. Hoewel de technologische vooruitgang veelbelovende resultaten oplevert, blijven een zorgvuldige patiëntselectie en langdurige klinische follow-up essentieel.

De auteurs concluderen daarom dat aanvullende prospectieve klinische studies met grotere patiëntengroepen en langere follow-up noodzakelijk zijn om de langetermijnvoorspelbaarheid en de definitieve indicaties van moderne patiëntspecifieke subperiostale implantaten vast te stellen.

7. Klinische toepassingen

Op basis van de besproken literatuur kunnen patiëntspecifieke subperiostale implantaten een geschikte behandelingsoptie vormen voor patiënten met ernstige atrofie van de boven- of onderkaak, met name wanneer plaatsing van conventionele endossale implantaten alleen mogelijk is na uitgebreide botopbouwprocedures.

De behandeling is gebaseerd op een volledig digitale workflow, waarin CT- of CBCT-beeldvorming, virtuele behandelplanning, CAD/CAM-ontwerp en additieve productie van patiëntspecifieke titaniumimplantaten worden gecombineerd. Deze geïntegreerde aanpak maakt een nauwkeurige anatomische aanpassing mogelijk en vereenvoudigt de chirurgische procedure aanzienlijk ten opzichte van de historische technieken.

De voornaamste klinische indicaties betreffen de implantaatgedragen rehabilitatie van gedeeltelijk of volledig edentate patiënten met ernstige alveolaire botatrofie. De beschikbare wetenschappelijke gegevens ondersteunen echter niet dat deze techniek de conventionele implantologie kan vervangen. De auteurs beschouwen patiëntspecifieke subperiostale implantaten als een gespecialiseerde oplossing voor zorgvuldig geselecteerde anatomisch complexe situaties, waarvan de langetermijnresultaten nog verder moeten worden bevestigd.

8. Evidentieniveau, beperkingen en transparantie

Deze publicatie is een narratieve literatuurreview en heeft daarom een lager evidentieniveau dan systematische reviews, meta-analyses of gerandomiseerde gecontroleerde klinische onderzoeken. De belangrijkste meerwaarde van het artikel ligt in de synthese van de historische ontwikkeling en de technologische vooruitgang van patiëntspecifieke subperiostale implantaten, en niet in het presenteren van nieuwe klinische onderzoeksgegevens.

De opgenomen onderzoeken vertonen aanzienlijke verschillen wat betreft patiëntselectie, implantaatontwerp, chirurgische technieken, follow-upduur en uitkomstmaten. Deze heterogeniteit beperkt de onderlinge vergelijkbaarheid van de resultaten en maakt het moeilijk om definitieve conclusies te trekken over de klinische effectiviteit van deze behandelvorm. Daarnaast beschrijft de review geen systematische zoekstrategie, vooraf vastgestelde selectiecriteria of formele beoordeling van het risico op bias, wat kenmerkend is voor een narratieve review.

De auteurs benadrukken dat, ondanks de veelbelovende resultaten van de huidige digitale technologieën, aanvullende prospectieve langetermijnstudies noodzakelijk zijn om de veiligheid, duurzaamheid en klinische voorspelbaarheid van patiëntspecifieke subperiostale implantaten overtuigend aan te tonen.

Met betrekking tot de transparantie verklaren de auteurs geen belangenconflicten te hebben. Het onderzoek werd gefinancierd door de Medical University of Lodz (Polen). Er worden geen financiële banden met implantaatfabrikanten of andere industriële sponsors vermeld.

9. Belangrijkste punten van de studie

• Studietype: Narratieve literatuurreview.
• Evidentieniveau: Matig tot laag, passend bij het ontwerp van een narratieve review.
• Geanalyseerde populatie / studies: Niet van toepassing; de review vat historische en recente publicaties over subperiostale implantaten samen.
• Aantal patiënten of implantaten: Niet van toepassing op de review zelf; de opgenomen studies omvatten casusbeschrijvingen, casusreeksen en retrospectieve onderzoeken met uiteenlopende patiëntenaantallen.
• Follow-upduur: Variabel tussen de verschillende onderzoeken, variërend van enkele maanden tot meerdere jaren.
• Primaire doelstelling: Het beschrijven van de evolutie van patiëntspecifieke subperiostale implantaten, met bijzondere aandacht voor ontwikkelingen in beeldvorming, digitaal ontwerp, productietechnieken en klinische resultaten.
• Belangrijkste bevinding: De integratie van CT/CBCT-beeldvorming, CAD/CAM-technologie en Direct Metal Laser Sintering (DMLS) heeft de nauwkeurigheid, personalisatie en klinische toepasbaarheid van subperiostale implantaten aanzienlijk verbeterd.
• Wetenschappelijke conclusie: Patiëntspecifieke subperiostale implantaten vormen een veelbelovende behandelingsoptie voor zorgvuldig geselecteerde patiënten met ernstige alveolaire botatrofie, maar aanvullende prospectieve langetermijnstudies zijn noodzakelijk om hun klinische voorspelbaarheid definitief vast te stellen.
• Belangrijkste beperkingen: Narratieve review, heterogene geïncludeerde studies, ontbreken van een systematische methodologie en beperkte beschikbaarheid van klinisch bewijs van hoog niveau.

10. Wetenschappelijke betekenis

Deze review biedt een uitgebreid overzicht van de herontwikkeling van subperiostale implantaten binnen het tijdperk van de digitale implantologie. Naast een historische beschrijving laat het artikel zien hoe driedimensionale beeldvorming, virtuele behandelplanning, CAD/CAM-ontwerp en additieve productietechnieken het oorspronkelijke concept fundamenteel hebben veranderd. Hierdoor is een implantaattype dat lange tijd als verouderd werd beschouwd opnieuw relevant geworden voor de behandeling van patiënten met ernstige kaakatrofie.

Een belangrijke wetenschappelijke bijdrage van de publicatie is de evenwichtige interpretatie van de beschikbare evidentie. Hoewel meerdere recente onderzoeken hoge implantaatoverlevingspercentages en gunstige functionele resultaten rapporteren, wijzen de auteurs ook op de methodologische verschillen tussen de studies en op het blijvende voorkomen van biologische en mechanische complicaties. Deze genuanceerde benadering voorkomt overhaaste conclusies en onderstreept het belang van evidence-based besluitvorming binnen de implantologie.

Daarnaast identificeert de review belangrijke aandachtspunten voor toekomstig onderzoek. Prospectieve multicentrische studies, gestandaardiseerde behandelprotocollen en langere follow-upperioden zijn noodzakelijk om de biologische stabiliteit, de langetermijnoverleving en de klinische voorspelbaarheid van patiëntspecifieke subperiostale implantaten beter te kunnen beoordelen. Daarmee vormt deze publicatie een waardevolle wetenschappelijke referentie voor toekomstige ontwikkelingen binnen de digitale orale implantologie.

11. Redactionele conclusie

Deze review laat zien dat subperiostale implantaten dankzij de integratie van driedimensionale beeldvorming, digitale behandelplanning en additieve productie een ingrijpende technologische ontwikkeling hebben doorgemaakt. Gepersonaliseerde titaniumimplantaten hebben geleid tot een hernieuwde belangstelling voor deze behandelmethode en bieden een potentiële oplossing voor patiënten met ernstige alveolaire botatrofie bij wie conventionele endossale implantaten moeilijk of slechts na uitgebreide botaugmentatie kunnen worden geplaatst.

Tegelijkertijd benadrukken de auteurs dat de huidige wetenschappelijke evidentie voornamelijk afkomstig is uit observationele studies en casusreeksen. Hoewel de tot nu toe gepubliceerde resultaten veelbelovend zijn, zijn prospectieve klinische onderzoeken van hoge methodologische kwaliteit met langdurige follow-up noodzakelijk om de veiligheid, voorspelbaarheid en definitieve plaats van patiëntspecifieke subperiostale implantaten binnen de moderne orale implantologie vast te stellen.