Implanty podokostnowe – zapomniana technika, która zasługuje na ponowną ocenę?

Ryan Goh, Cedryck Vaquette, Omar Breik, Saso Ivanovski, Martin Batstone.

Full text link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40113431/ 

Implanty podokostnowe – zapomniana technika, która zasługuje na ponowną ocenę?

1. Dane bibliograficzne

• Tytuł publikacji: Subperiosteal Implants: A Lost Art Worth Revisiting?
• Autorzy: Ryan Goh, Cedryck Vaquette, Omar Breik, Saso Ivanovski oraz Martin Batstone.
• Czasopismo: Clinical Implant Dentistry and Related Research.
• Rok publikacji: 2025.
• DOI: 10.1111/cid.70025.

2. Tło naukowe

Rehabilitacja implantologiczna pacjentów z zaawansowanym zanikiem kości szczęki lub żuchwy pozostaje jednym z największych wyzwań współczesnej implantologii stomatologicznej. Chociaż implanty śródkostne z osteointegracją stanowią obecnie standard leczenia, ich zastosowanie może być znacznie utrudnione w przypadku znacznego niedoboru kości lub niekorzystnych warunków anatomicznych. Problem ten dotyczy szczególnie pacjentów z ciężką atrofią wyrostków zębodołowych oraz chorych po rozległych resekcjach nowotworowych w obrębie twarzoczaszki.

Implanty podokostnowe zostały opracowane właśnie z myślą o leczeniu takich złożonych przypadków klinicznych. Po okresie szerokiego zastosowania w połowie XX wieku ich wykorzystanie stopniowo malało z powodu wysokiej częstości powikłań biologicznych i mechanicznych opisywanych w literaturze. W ostatnich latach rozwój obrazowania trójwymiarowego, cyfrowego planowania zabiegów, technologii CAD/CAM oraz addytywnego wytwarzania indywidualnych implantów ponownie wzbudził zainteresowanie tą metodą leczenia. Celem niniejszego opracowania jest ocena, czy współczesne rozwiązania technologiczne mogą zmienić miejsce implantów podokostnowych we współczesnej implantologii.

3. Cel badania

Celem tej narracyjnej pracy przeglądowej jest krytyczna analiza historycznego rozwoju implantów podokostnowych oraz ocena ich potencjalnej roli we współczesnej implantologii. Autorzy omawiają przyczyny stopniowego odejścia od tej metody leczenia, podsumowują dostępne wyniki kliniczne oraz analizują, w jakim stopniu cyfrowe planowanie, projektowanie CAD/CAM i indywidualnie wykonywane implanty tytanowe mogą poprawić wyniki leczenia. Szczególną uwagę poświęcono pacjentom z rozległym zanikiem kości oraz osobom wymagającym rehabilitacji po resekcjach onkologicznych w obrębie szczęk i twarzoczaszki.

4. Metodologia

Publikacja ma charakter narracyjnego przeglądu piśmiennictwa dotyczącego implantów podokostnowych. Autorzy przedstawiają rozwój historyczny tej metody, opisują ewolucję konstrukcji implantów oraz analizują zarówno starsze badania kliniczne, jak i najnowsze doniesienia dotyczące indywidualnych implantów projektowanych z wykorzystaniem technologii CAD/CAM i wytwarzanych metodami przyrostowymi.

Przegląd obejmuje badania prospektywne, retrospektywne oraz serie przypadków analizujące przeżywalność implantów, powikłania biologiczne i mechaniczne, rozwój konstrukcji implantów oraz wpływ nowoczesnych technologii cyfrowych na planowanie chirurgiczne i protetyczne. Dostępne informacje nie wskazują jednak na zastosowanie systematycznej strategii wyszukiwania piśmiennictwa ani przeprowadzenie metaanalizy.

5. Najważniejsze wyniki

Analiza historycznego piśmiennictwa wykazała, że implanty podokostnowe były szeroko stosowane od lat czterdziestych do osiemdziesiątych XX wieku, zanim zostały stopniowo wyparte przez implanty śródkostne z osteointegracją, które zapewniały bardziej przewidywalne wyniki długoterminowe. W starszych badaniach opisywano narastającą liczbę powikłań, takich jak ekspozycja implantu, przewlekły ból, nawracające zakażenia, resorpcja kości, ruchomość implantu oraz powstawanie przetok.

Autorzy podkreślają również, że nie wszystkie konstrukcje implantów osiągały porównywalne wyniki kliniczne. Szczególnie korzystne rezultaty w kilku historycznych publikacjach uzyskała trójpodporowa konstrukcja żuchwowa opracowana przez Linkowa.

Najnowsze badania wskazują, że cyfrowe planowanie, projektowanie CAD/CAM oraz technologie addytywne umożliwiają wykonanie indywidualnych implantów o znacznie lepszym dopasowaniu anatomicznym i bardziej precyzyjnym planowaniu leczenia protetycznego. Pomimo tych postępów najczęściej zgłaszanymi powikłaniami nadal pozostają ekspozycja implantu, zakażenia okołoimplantacyjne oraz ruchomość implantu. Dostępne wyniki kliniczne są obiecujące u starannie wyselekcjonowanych pacjentów, jednak nadal wykazują znaczną heterogeniczność pomiędzy poszczególnymi badaniami.

6. Analiza kliniczna

Przedstawiony przegląd sugeruje, że historyczne niepowodzenia implantów podokostnowych nie wynikały wyłącznie z samej koncepcji leczenia, lecz w znacznym stopniu były związane z ograniczeniami technologicznymi obowiązującymi w okresie ich opracowania. Niewystarczająca precyzja wykonywania indywidualnych konstrukcji oraz trudności w uzyskaniu idealnego dopasowania implantu do powierzchni kości mogły przyczyniać się do wysokiej częstości powikłań opisywanych w starszych publikacjach.

Rozwój tomografii komputerowej, cyfrowego planowania zabiegów, projektowania CAD/CAM oraz technologii przyrostowych całkowicie zmienił możliwości projektowania implantów podokostnowych. Współcześnie możliwe jest wykonywanie indywidualnych implantów tytanowych o bardzo wysokiej zgodności z anatomią pacjenta, co pozwala na dokładniejsze planowanie chirurgiczne oraz bardziej przewidywalną rehabilitację protetyczną. Dodatkową korzyścią jest wyeliminowanie dawnych metod pobierania wycisków kostnych wymagających rozległych zabiegów chirurgicznych.

Pomimo tych postępów autorzy podkreślają, że powikłania biologiczne nadal stanowią najważniejsze ograniczenie tej metody leczenia. Najczęściej obserwowane są ekspozycja implantu, zakażenia okołoimplantacyjne oraz utrata stabilności implantu. Według autorów kluczowym miejscem rozwoju zakażenia pozostaje okolica przejścia filarów przez tkanki miękkie, gdzie kolonizacja bakteryjna może rozprzestrzeniać się wzdłuż konstrukcji podokostnowej, prowadząc do przewlekłego stanu zapalnego, resorpcji kości oraz ostatecznie do niepowodzenia leczenia.

Autorzy omawiają również potencjalne kierunki dalszego rozwoju tej technologii, obejmujące optymalizację konstrukcji implantów, poprawę stabilizacji za pomocą wielu śrub osteosyntetycznych, skuteczniejsze postępowanie z tkankami miękkimi, modyfikacje powierzchni tytanu oraz możliwość łączenia implantów podokostnowych z procedurami augmentacji kości. Jednocześnie wyraźnie zaznaczają, że rozwiązania te mają charakter perspektywicznych kierunków badań i nie stanowią obecnie standardów postępowania klinicznego. W związku z tym konieczne są dobrze zaprojektowane badania prospektywne z długotrwałą obserwacją kliniczną.

7. Zastosowanie kliniczne

Analizowane dane wskazują, że implanty podokostnowe mogą stanowić wartościową alternatywę terapeutyczną u starannie wyselekcjonowanych pacjentów z bardzo zaawansowanym zanikiem kości, u których zastosowanie klasycznych implantów śródkostnych jest niemożliwe lub wiąże się z istotnymi ograniczeniami. Do najważniejszych potencjalnych wskazań należą ciężka atrofia szczęki lub żuchwy oraz rehabilitacja implantologiczna po rozległych resekcjach nowotworowych w obrębie twarzoczaszki.

Cyfrowe planowanie leczenia, projektowanie CAD/CAM oraz wykonywanie indywidualnych implantów umożliwiają opracowanie rozwiązań dostosowanych do anatomii konkretnego pacjenta i planowanej odbudowy protetycznej. Autorzy podkreślają jednak, że przy obecnym poziomie dowodów naukowych metoda ta powinna być stosowana wyłącznie u odpowiednio dobranych chorych oraz przez doświadczone zespoły interdyscyplinarne zajmujące się zaawansowaną implantologią, chirurgią stomatologiczną i chirurgią szczękowo-twarzową.

8. Poziom dowodów naukowych, ograniczenia i przejrzystość

Publikacja ma charakter narracyjnego przeglądu piśmiennictwa, dlatego jej poziom dowodów naukowych jest niższy niż w przypadku przeglądów systematycznych lub metaanaliz. W dostępnych informacjach nie opisano systematycznej strategii wyszukiwania literatury ani formalnych kryteriów doboru i oceny analizowanych badań.

Uwzględnione publikacje różnią się pod względem metodologii, liczebności badanych grup, rodzaju zastosowanych implantów, protokołów chirurgicznych oraz długości okresu obserwacji. Autorzy zwracają również uwagę, że liczba badań dotyczących nowoczesnych, indywidualnie projektowanych implantów podokostnowych wykonywanych metodami CAD/CAM pozostaje nadal ograniczona. Z tego względu obecnie nie można wyciągać jednoznacznych wniosków dotyczących ich długoterminowej skuteczności i przewidywalności klinicznej.

W zakresie przejrzystości autorzy podają, że badanie zostało sfinansowane przez Herston Biofabrication Institute. W dostępnych informacjach nie wskazano szczegółowych konfliktów interesów autorów. Wnioski przedstawione w pracy należy zatem interpretować z uwzględnieniem ograniczonej i nadal rozwijającej się bazy dowodów naukowych.

9. Najważniejsze wnioski z badania

• Rodzaj badania: Narracyjny przegląd piśmiennictwa.
• Poziom dowodów naukowych: Umiarkowany; niższy niż w przypadku przeglądu systematycznego lub metaanalizy, ponieważ nie opisano systematycznej metodologii wyszukiwania i selekcji publikacji.
• Analizowana populacja lub badania: Przegląd obejmuje historyczne i współczesne publikacje dotyczące implantów podokostnowych; całkowita liczba uwzględnionych badań nie została podana w dostępnych informacjach.
• Liczba pacjentów lub implantów: Nie przedstawiono zbiorczej liczby, ponieważ analizowane badania obejmują serie przypadków i populacje o różnej liczebności.
• Okres obserwacji: Zróżnicowany pomiędzy poszczególnymi publikacjami – od krótkoterminowych ocen do wieloletnich obserwacji w badaniach historycznych.
• Główny oceniany punkt końcowy: Rozwój historyczny, skuteczność kliniczna, przeżywalność implantów, powikłania biologiczne i mechaniczne oraz przyszłe kierunki rozwoju implantów podokostnowych.
• Najważniejszy wynik: Nowoczesne technologie cyfrowe znacząco usprawniły projektowanie i wykonywanie indywidualnych implantów, jednak ekspozycja implantu, zakażenia okołoimplantacyjne i ruchomość implantu pozostają najczęściej opisywanymi powikłaniami.
• Wniosek naukowy: Implanty podokostnowe mogą stanowić wartościową opcję terapeutyczną u starannie wyselekcjonowanych pacjentów z poważnymi ograniczeniami anatomicznymi, jednak ich szersze zastosowanie wymaga potwierdzenia w dobrze zaprojektowanych badaniach prospektywnych z długotrwałą obserwacją.
• Główne ograniczenia: Heterogeniczność dostępnych badań, brak systematycznej metodologii przeglądu oraz ograniczona liczba długoterminowych danych dotyczących nowoczesnych, indywidualnie projektowanych implantów podokostnowych.

10. Znaczenie naukowe

Przedstawiony przegląd stanowi istotny wkład do współczesnej literatury implantologicznej, ponieważ podejmuje ponowną ocenę metody leczenia, która przez wiele lat była uznawana za rozwiązanie historyczne. Autorzy nie ograniczają się jedynie do przedstawienia rozwoju implantów podokostnowych, lecz analizują przyczyny ich stopniowego wycofania z praktyki klinicznej oraz oceniają, czy współczesne technologie cyfrowe mogą zmienić ich znaczenie terapeutyczne.

Szczególnie wartościowym elementem pracy jest połączenie doświadczeń historycznych z możliwościami nowoczesnej implantologii cyfrowej. Projektowanie CAD/CAM, technologie przyrostowe oraz wykonywanie indywidualnych implantów tytanowych umożliwiają obecnie uzyskanie dokładności anatomicznej i planowania protetycznego, które nie były osiągalne w pierwszych generacjach implantów podokostnowych. Autorzy podkreślają zatem, że współczesnych implantów nie należy oceniać wyłącznie przez pryzmat wyników uzyskanych wiele dekad temu.

Przegląd wskazuje również najważniejsze kierunki przyszłych badań, obejmujące optymalizację konstrukcji implantów, poprawę postępowania z tkankami miękkimi, rozwój nowych modyfikacji powierzchni tytanu oraz możliwość łączenia implantów podokostnowych z procedurami regeneracji kości. Jednocześnie autorzy zachowują ostrożność interpretacyjną, podkreślając ograniczoną liczbę dostępnych badań oraz ich znaczną heterogeniczność metodologiczną. W rezultacie publikacja stanowi przede wszystkim naukową podstawę do dalszych badań klinicznych, a nie ostateczne potwierdzenie skuteczności tej metody leczenia.

11. Wnioski redakcyjne

Praca przedstawia wyważoną i opartą na aktualnej wiedzy naukowej ocenę implantów podokostnowych w dobie współczesnej implantologii cyfrowej. Chociaż doświadczenia historyczne wykazały istotne ograniczenia biologiczne i mechaniczne tej metody, rozwój cyfrowego planowania leczenia, technologii CAD/CAM oraz indywidualnie projektowanych implantów tytanowych ponownie zwrócił uwagę na jej potencjał kliniczny. Aktualne dane sugerują możliwość zastosowania implantów podokostnowych u starannie dobranych pacjentów z zaawansowanym zanikiem kości lub rozległymi ubytkami po leczeniu onkologicznym. Ze względu na ograniczoną liczbę badań wysokiej jakości oraz brak długoterminowych wyników klinicznych konieczne są jednak dalsze prospektywne badania, które pozwolą jednoznacznie określić miejsce tej metody we współczesnej implantologii.