Cấy ghép dưới màng xương: một kỹ thuật từng bị lãng quên có xứng đáng được đánh giá lại?

Ryan Goh, Cedryck Vaquette, Omar Breik, Saso Ivanovski, Martin Batstone.

Full text link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40113431/ 

Cấy ghép dưới màng xương: một kỹ thuật từng bị lãng quên có xứng đáng được đánh giá lại?

1. Thông tin tài liệu khoa học

• Tiêu đề bài báo: Subperiosteal Implants: A Lost Art Worth Revisiting?
• Tác giả: Ryan Goh, Cedryck Vaquette, Omar Breik, Saso Ivanovski và Martin Batstone.
• Tạp chí: Clinical Implant Dentistry and Related Research.
• Năm xuất bản: 2025.
• DOI: 10.1111/cid.70025.

2. Bối cảnh khoa học

Phục hồi chức năng bằng implant cho bệnh nhân bị tiêu xương hàm nặng vẫn là một trong những thách thức lớn của cấy ghép nha khoa hiện đại. Mặc dù implant nội xương tích hợp xương hiện nay là tiêu chuẩn điều trị, nhưng ở những bệnh nhân có tình trạng thiếu hụt xương nghiêm trọng hoặc cấu trúc giải phẫu bất lợi, việc đặt implant nội xương có thể rất khó khăn hoặc không khả thi. Điều này đặc biệt đúng đối với các trường hợp tiêu xương ổ răng nghiêm trọng hoặc bệnh nhân phải cắt bỏ xương sau điều trị ung thư vùng hàm mặt.

Implant dưới màng xương được phát triển nhằm giải quyết các trường hợp lâm sàng phức tạp này. Phương pháp từng được sử dụng rộng rãi trước khi implant tích hợp xương trở thành tiêu chuẩn điều trị, nhưng dần bị thay thế do tỷ lệ biến chứng sinh học và cơ học cao được ghi nhận trong các nghiên cứu trước đây. Trong những năm gần đây, sự phát triển của chẩn đoán hình ảnh ba chiều, lập kế hoạch điều trị kỹ thuật số, công nghệ CAD/CAM và sản xuất implant cá thể hóa bằng công nghệ in 3D kim loại đã làm sống lại sự quan tâm đối với kỹ thuật này. Bài tổng quan đặt ra câu hỏi liệu những tiến bộ công nghệ hiện đại có đủ để khôi phục vai trò của implant dưới màng xương trong thực hành lâm sàng hay không.

3. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu của bài tổng quan tường thuật này là đánh giá lại quá trình phát triển của implant dưới màng xương và phân tích vai trò tiềm năng của chúng trong cấy ghép nha khoa hiện đại. Các tác giả xem xét nguyên nhân khiến kỹ thuật này dần bị loại bỏ khỏi thực hành lâm sàng, tổng hợp các bằng chứng hiện có về hiệu quả điều trị và đánh giá mức độ mà công nghệ lập kế hoạch kỹ thuật số, thiết kế CAD/CAM và implant titan cá thể hóa có thể cải thiện kết quả lâm sàng. Bài báo đặc biệt tập trung vào nhóm bệnh nhân bị tiêu xương nghiêm trọng hoặc cần phục hồi sau phẫu thuật cắt bỏ khối u vùng hàm mặt.

4. Phương pháp nghiên cứu

Đây là một bài tổng quan tường thuật về các tài liệu khoa học liên quan đến implant dưới màng xương. Các tác giả trình bày quá trình phát triển lịch sử của kỹ thuật này, mô tả sự tiến hóa trong thiết kế implant và phân tích cả các nghiên cứu lâm sàng trước đây lẫn những công bố gần đây về implant cá thể hóa được chế tạo bằng công nghệ CAD/CAM và sản xuất bồi đắp.

Bài tổng quan bao gồm các nghiên cứu tiến cứu, nghiên cứu hồi cứu và các báo cáo loạt ca bệnh đánh giá tỷ lệ tồn tại của implant, các biến chứng sinh học và cơ học, sự thay đổi trong thiết kế implant cũng như vai trò của công nghệ số trong lập kế hoạch phẫu thuật và phục hình. Tuy nhiên, các thông tin được trình bày không cho thấy bài báo áp dụng phương pháp tìm kiếm tài liệu có hệ thống hoặc thực hiện phân tích gộp (meta-analysis).

5. Kết quả chính

Phân tích các tài liệu lịch sử cho thấy implant dưới màng xương được sử dụng rộng rãi từ những năm 1940 đến những năm 1980 trước khi dần được thay thế bởi implant nội xương tích hợp xương, vốn mang lại kết quả lâm sàng ổn định và dễ dự đoán hơn trong dài hạn. Các nghiên cứu trước đây ghi nhận tỷ lệ biến chứng tăng dần theo thời gian, bao gồm lộ implant, đau mạn tính, nhiễm trùng tái phát, tiêu xương, implant bị lung lay và hình thành đường rò.

Các tác giả cũng nhấn mạnh rằng không phải tất cả các thiết kế implant dưới màng xương đều đạt kết quả tương đương. Trong số các thiết kế lịch sử, cấu trúc ba điểm tựa ở hàm dưới do Linkow phát triển đã cho thấy kết quả khả quan hơn trong một số nghiên cứu lâm sàng.

Các nghiên cứu gần đây cho thấy công nghệ lập kế hoạch kỹ thuật số, CAD/CAM và sản xuất bồi đắp cho phép chế tạo implant cá thể hóa với độ chính xác giải phẫu cao hơn đáng kể, đồng thời hỗ trợ lập kế hoạch phục hình chính xác hơn. Mặc dù vậy, lộ implant, nhiễm trùng quanh implant và tình trạng implant mất ổn định vẫn là các biến chứng được báo cáo nhiều nhất. Những kết quả bước đầu được đánh giá là khả quan ở các bệnh nhân được lựa chọn phù hợp, nhưng dữ liệu hiện có vẫn còn không đồng nhất giữa các nghiên cứu.

6. Phân tích lâm sàng

Bài tổng quan cho thấy những thất bại của implant dưới màng xương trong quá khứ không hoàn toàn xuất phát từ bản thân nguyên lý điều trị mà chủ yếu liên quan đến những hạn chế về công nghệ vào thời điểm kỹ thuật này được phát triển. Việc chế tạo implant còn thiếu chính xác và khó đạt được sự thích nghi hoàn hảo với bề mặt xương có thể đã góp phần làm gia tăng tỷ lệ biến chứng được ghi nhận trong các nghiên cứu lịch sử.

Sự ra đời của chụp cắt lớp vi tính (CT), lập kế hoạch điều trị kỹ thuật số, công nghệ CAD/CAM và sản xuất bồi đắp đã làm thay đổi đáng kể cách tiếp cận đối với implant dưới màng xương. Hiện nay, implant titan cá thể hóa có thể được thiết kế với độ chính xác giải phẫu rất cao, giúp cải thiện khả năng thích ứng với cấu trúc xương, tăng độ chính xác trong lập kế hoạch phẫu thuật và nâng cao tính dự đoán của phục hình trên implant. Đồng thời, các công nghệ này cũng loại bỏ nhu cầu lấy dấu trực tiếp trên bề mặt xương bằng các phương pháp phẫu thuật xâm lấn vốn được sử dụng trước đây.

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ kỹ thuật, các biến chứng sinh học vẫn là hạn chế quan trọng nhất của phương pháp này. Những biến chứng được báo cáo thường gặp nhất bao gồm lộ implant, nhiễm trùng quanh implant và tình trạng implant mất ổn định. Theo các tác giả, vị trí xuyên qua mô mềm của các trụ implant là khu vực dễ xảy ra hiện tượng xâm nhập của vi khuẩn, tạo điều kiện cho màng sinh học lan dọc theo cấu trúc implant dưới màng xương, dẫn đến viêm mạn tính, tiêu xương và cuối cùng là thất bại điều trị.

Bài báo cũng đề cập đến nhiều hướng phát triển trong tương lai như tối ưu hóa thiết kế implant, cải thiện độ ổn định bằng hệ thống nhiều vít cố định, nâng cao kỹ thuật xử lý mô mềm, phát triển các bề mặt titan cải tiến và kết hợp implant dưới màng xương với các kỹ thuật tái tạo hoặc ghép xương. Tuy nhiên, các tác giả nhấn mạnh rằng đây mới chỉ là những định hướng nghiên cứu đầy triển vọng chứ chưa được xác lập như các quy trình điều trị tiêu chuẩn. Do đó, vẫn cần thêm các nghiên cứu tiến cứu với thời gian theo dõi dài để đánh giá chính xác hiệu quả lâu dài của phương pháp này.

7. Ứng dụng lâm sàng

Các bằng chứng được tổng hợp cho thấy implant dưới màng xương có thể trở thành một lựa chọn điều trị hữu ích đối với những bệnh nhân được lựa chọn cẩn thận, đặc biệt là khi tình trạng tiêu xương nghiêm trọng khiến việc đặt implant nội xương thông thường không còn khả thi hoặc đòi hỏi các thủ thuật ghép xương rất phức tạp. Những chỉ định tiềm năng quan trọng nhất bao gồm tiêu xương nặng ở hàm trên hoặc hàm dưới và phục hồi chức năng sau các phẫu thuật cắt bỏ khối u vùng hàm mặt.

Việc ứng dụng lập kế hoạch điều trị kỹ thuật số, thiết kế CAD/CAM và chế tạo implant cá thể hóa giúp tạo ra giải pháp phù hợp với đặc điểm giải phẫu và mục tiêu phục hình của từng bệnh nhân. Tuy nhiên, với mức độ bằng chứng khoa học hiện nay, các tác giả cho rằng kỹ thuật này nên được chỉ định cho các trường hợp phức tạp và được thực hiện tại các trung tâm chuyên sâu bởi đội ngũ có kinh nghiệm trong lĩnh vực cấy ghép nha khoa, phẫu thuật miệng và phẫu thuật hàm mặt.

8. Mức độ bằng chứng, hạn chế và tính minh bạch

Đây là một bài tổng quan tường thuật, vì vậy mức độ bằng chứng khoa học thấp hơn so với tổng quan hệ thống hoặc phân tích gộp. Trong bài báo không mô tả quy trình tìm kiếm tài liệu một cách có hệ thống, không nêu rõ tiêu chí lựa chọn nghiên cứu cũng như không thực hiện phân tích định lượng các kết quả.

Các nghiên cứu được đưa vào tổng quan có sự khác biệt đáng kể về thiết kế nghiên cứu, số lượng bệnh nhân, loại implant được sử dụng, quy trình phẫu thuật và thời gian theo dõi. Bên cạnh đó, số lượng nghiên cứu đánh giá các implant dưới màng xương thế hệ mới được thiết kế cá thể hóa bằng công nghệ CAD/CAM vẫn còn hạn chế. Vì vậy, hiện nay chưa thể đưa ra kết luận chắc chắn về hiệu quả và tính dự đoán lâu dài của phương pháp này.

Về tính minh bạch, các tác giả cho biết nghiên cứu được tài trợ bởi Herston Biofabrication Institute. Trong những thông tin được công bố, không ghi nhận xung đột lợi ích cụ thể của các tác giả. Do đó, các kết luận của bài báo cần được diễn giải trong bối cảnh nguồn bằng chứng hiện vẫn còn hạn chế và đang tiếp tục được bổ sung.

9. Những điểm nổi bật của nghiên cứu

• Loại nghiên cứu: Tổng quan tường thuật (narrative review).
• Mức độ bằng chứng: Trung bình; thấp hơn tổng quan hệ thống hoặc phân tích gộp do bài báo không mô tả quy trình tìm kiếm tài liệu và lựa chọn nghiên cứu theo phương pháp hệ thống.
• Đối tượng hoặc các nghiên cứu được phân tích: Tổng hợp các công trình lịch sử và đương đại về implant dưới màng xương; tổng số nghiên cứu được đưa vào không được nêu rõ trong bài báo.
• Số lượng bệnh nhân hoặc implant: Không có số liệu tổng hợp vì các nghiên cứu được phân tích bao gồm nhiều loạt ca bệnh với quy mô khác nhau.
• Thời gian theo dõi: Khác nhau giữa các nghiên cứu, từ các đánh giá ngắn hạn đến các báo cáo theo dõi kéo dài nhiều năm trong y văn lịch sử.
• Tiêu chí đánh giá chính: Quá trình phát triển của implant dưới màng xương, hiệu quả lâm sàng, tỷ lệ tồn tại của implant, các biến chứng sinh học và cơ học, cùng triển vọng phát triển trong tương lai của kỹ thuật này.
• Kết quả nổi bật: Công nghệ kỹ thuật số hiện đại đã cải thiện đáng kể việc thiết kế và chế tạo implant dưới màng xương cá thể hóa. Tuy nhiên, lộ implant, nhiễm trùng quanh implant và tình trạng implant mất ổn định vẫn là các biến chứng được báo cáo nhiều nhất.
• Kết luận khoa học: Implant dưới màng xương có thể là một lựa chọn điều trị hữu ích cho những bệnh nhân được lựa chọn cẩn thận có tình trạng thiếu hụt xương nghiêm trọng, nhưng cần thêm các nghiên cứu tiến cứu với thời gian theo dõi dài để xác nhận hiệu quả và tính dự đoán lâu dài.
• Hạn chế chính: Sự không đồng nhất giữa các nghiên cứu, thiếu phương pháp tổng quan hệ thống và số lượng dữ liệu dài hạn còn hạn chế đối với các implant dưới màng xương thế hệ mới được thiết kế bằng công nghệ CAD/CAM.

10. Ý nghĩa khoa học

Bài tổng quan này đóng góp đáng kể cho lĩnh vực cấy ghép nha khoa hiện đại khi xem xét lại một kỹ thuật từng bị coi là lỗi thời trong nhiều thập kỷ. Thay vì chỉ trình bày quá trình phát triển lịch sử của implant dưới màng xương, các tác giả phân tích một cách phản biện những nguyên nhân dẫn đến việc phương pháp này dần bị loại bỏ và đánh giá liệu các tiến bộ của công nghệ số có thể thay đổi vai trò của nó trong thực hành lâm sàng hay không.

Một điểm nổi bật của bài báo là sự kết nối giữa kinh nghiệm lâm sàng trong quá khứ với những thành tựu của implant nha khoa kỹ thuật số hiện đại. Thiết kế CAD/CAM, công nghệ sản xuất bồi đắp (additive manufacturing) và implant titan cá thể hóa hiện cho phép đạt được độ chính xác về giải phẫu và khả năng lập kế hoạch phục hình vượt xa các thế hệ implant dưới màng xương trước đây. Vì vậy, các tác giả cho rằng không nên đánh giá các implant hiện đại chỉ dựa trên những kết quả lịch sử được ghi nhận nhiều thập kỷ trước.

Bài tổng quan cũng xác định nhiều hướng nghiên cứu trong tương lai, bao gồm tối ưu hóa thiết kế implant, cải thiện xử lý mô mềm, phát triển các bề mặt titan mới và kết hợp implant dưới màng xương với các kỹ thuật tái tạo xương. Tuy nhiên, các tác giả vẫn giữ quan điểm thận trọng khi nhấn mạnh rằng bằng chứng hiện có còn hạn chế và chưa đủ mạnh để khẳng định chắc chắn hiệu quả lâu dài của phương pháp này. Do đó, bài báo đóng vai trò như một nền tảng khoa học định hướng cho các nghiên cứu lâm sàng tiếp theo hơn là đưa ra kết luận cuối cùng về giá trị của implant dưới màng xương.

11. Kết luận biên tập

Bài tổng quan mang đến một đánh giá cân bằng và dựa trên bằng chứng khoa học hiện có về implant dưới màng xương trong bối cảnh của implant nha khoa kỹ thuật số hiện đại. Mặc dù các nghiên cứu lịch sử đã ghi nhận nhiều hạn chế về mặt sinh học và cơ học, những tiến bộ trong lập kế hoạch điều trị kỹ thuật số, công nghệ CAD/CAM và chế tạo implant titan cá thể hóa đã mở ra triển vọng mới cho phương pháp này. Các dữ liệu hiện có cho thấy implant dưới màng xương có thể mang lại lợi ích cho những bệnh nhân bị tiêu xương nghiêm trọng hoặc có khuyết hổng xương phức tạp sau điều trị ung thư vùng hàm mặt. Tuy nhiên, do số lượng nghiên cứu chất lượng cao còn ít và thiếu dữ liệu theo dõi dài hạn, việc áp dụng kỹ thuật này cần được cân nhắc thận trọng. Những nghiên cứu tiến cứu được thiết kế chặt chẽ sẽ đóng vai trò quyết định trong việc xác định vị trí của implant dưới màng xương trong thực hành implant nha khoa hiện đại.