Các vùng neo giữ mới cho implant dưới màng xương cá thể hóa, dạng một khối, cố định cứng trong phục hồi nha khoa các khuyết hổng nặng của xương hàm trên và tầng giữa khuôn mặt

Nils-Claudius Gellrich, Philippe Korn, Philipp Jehn, Fritjof Lentge, Michael-Tobias Neuhaus, Björn Rahlf.

Full text link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41413547/

Các vùng neo giữ mới cho implant dưới màng xương cá thể hóa, dạng một khối, cố định cứng trong phục hồi nha khoa các khuyết hổng nặng của xương hàm trên và tầng giữa khuôn mặt

1. Thông tin tài liệu khoa học

• Tiêu đề bài báo: Innovative Landing Zones for One-Piece, Rigidly Fixated Patient-Specific Subperiosteal Implants in Dental Rehabilitation of Severe Maxillary and Midfacial Defects
• Tác giả: Nils-Claudius Gellrich, Philippe Korn, Philipp Jehn, Fritjof Lentge, Michael-Tobias Neuhaus và Björn Rahlf.
• Tạp chí khoa học: Head & Face Medicine.
• Năm công bố: 2025 (bài báo truy cập mở, xuất bản trong tập 22, bài số 7, năm 2026).
• DOI: 10.1186/s13005-025-00549-y.

2. Bối cảnh khoa học

Phục hồi chức năng bằng implant cho những bệnh nhân có khuyết hổng lớn ở xương hàm trên hoặc tầng giữa khuôn mặt là một trong những thách thức lớn nhất của phẫu thuật hàm mặt hiện đại. Phương pháp điều trị truyền thống thường dựa trên tái tạo xương bằng ghép xương có hoặc không có vi phẫu nối mạch, sau đó mới đặt implant trong xương. Tuy nhiên, hiệu quả của các kỹ thuật này phụ thuộc vào việc còn đủ thể tích xương và chất lượng mô mềm thích hợp, trong khi các điều kiện này thường bị suy giảm nghiêm trọng sau phẫu thuật cắt bỏ khối u, xạ trị hoặc chấn thương vùng sọ – mặt nặng.

Implant dưới màng xương được thiết kế riêng cho từng bệnh nhân là một giải pháp thay thế dành cho những trường hợp mà tái tạo xương theo phương pháp thông thường không khả thi hoặc có nguy cơ thất bại cao. Nhờ lập kế hoạch điều trị ba chiều, thiết kế CAD/CAM và công nghệ sản xuất bồi đắp hiện đại, implant có thể được chế tạo phù hợp chính xác với cấu trúc giải phẫu còn lại của từng bệnh nhân. Trong nghiên cứu này, các tác giả tiếp tục phát triển khái niệm đó bằng cách bổ sung các vùng neo giữ mới tại nền sọ bên và mỏm chân bướm nhằm tạo được độ ổn định cơ học ngay cả ở những bệnh nhân có tiêu xương rất nghiêm trọng.

3. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu của loạt ca lâm sàng này là đánh giá tính khả thi trên lâm sàng của thiết kế mới dành cho implant dưới màng xương cá thể hóa IPS Implants® Preprosthetic, trong đó implant được bổ sung các nhánh cố định hướng tới nền sọ bên và/hoặc mỏm chân bướm. Các tác giả mong muốn xác định liệu những vùng neo giữ mới này có thể tạo được độ ổn định ban đầu đủ để thực hiện phục hồi chức năng bằng phục hình trên implant ở những bệnh nhân có khuyết hổng rộng của xương hàm trên và tầng giữa khuôn mặt, khi các vị trí neo giữ xương truyền thống không còn đáp ứng được yêu cầu về độ ổn định cơ sinh học hay không.

4. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện dưới dạng loạt ca lâm sàng quan sát tại một trung tâm, nhằm đánh giá phiên bản cải tiến của hệ thống implant dưới màng xương cá thể hóa IPS Implants® Preprosthetic. Các bệnh nhân được điều trị trong giai đoạn 2020–2024 tại Khoa Phẫu thuật Miệng và Hàm mặt, Trường Y Hannover (Medizinische Hochschule Hannover). Nghiên cứu được tiến hành theo các nguyên tắc của Tuyên bố Helsinki và đã được ủy ban đạo đức địa phương phê duyệt (mã số 8552_BO_K_2019).

Trong tổng số 100 bệnh nhân được điều trị bằng implant dưới màng xương cá thể hóa trong vòng chín năm, 13 bệnh nhân đáp ứng các tiêu chí đưa vào nghiên cứu này. Ở tất cả các trường hợp, phân tích bằng phương pháp phần tử hữu hạn (Finite Element Method – FEM) trước phẫu thuật cho thấy các vùng neo giữ truyền thống của xương hàm trên không còn đủ khả năng bảo đảm độ ổn định cơ học. Vì vậy, thiết kế implant được điều chỉnh riêng cho từng bệnh nhân bằng cách bổ sung các nhánh cố định hướng đến nền sọ bên, mỏm chân bướm hoặc kết hợp cả hai vùng giải phẫu này.

Việc lập kế hoạch trước phẫu thuật dựa trên hình ảnh CBCT kết hợp với phương pháp lập kế hoạch phục hình theo nguyên tắc backward planning. Implant được thiết kế bằng công nghệ CAD/CAM và chế tạo bằng kỹ thuật nung chảy chọn lọc bằng laser. Các tiêu chí đánh giá bao gồm độ ổn định ban đầu của implant, kết quả phục hồi bằng phục hình, các biến chứng trong và sau phẫu thuật, nhu cầu chỉnh sửa mô mềm, tình trạng nhiễm trùng, gãy implant cũng như khả năng phục hồi chức năng nhai. Thời gian theo dõi dao động từ 9 đến 52 tháng, với thời gian theo dõi trung vị là 37,5 tháng.

5. Kết quả chính

Mười ba bệnh nhân được đưa vào nghiên cứu đều có tình trạng lâm sàng rất phức tạp. Phần lớn là các trường hợp khuyết hổng rộng sau phẫu thuật điều trị ung thư, trong khi các bệnh nhân còn lại bị chấn thương vùng sọ – mặt nghiêm trọng, tiêu xương hàm trên nặng, loạn sản ngoại bì hoặc thất bại sau các phương pháp tái tạo xương hay điều trị implant trước đó. Ở tất cả các trường hợp, phân tích FEM xác nhận rằng các vùng nâng đỡ xương truyền thống không còn bảo đảm khả năng phân bố tải lực sinh cơ học thích hợp, do đó cần mở rộng các vùng neo giữ của implant.

Cấu hình của các nhánh mở rộng trên implant được thiết kế riêng theo đặc điểm giải phẫu của từng bệnh nhân. Tám bệnh nhân được bổ sung nhánh neo giữ một bên vào nền sọ bên, trong khi một bệnh nhân có khuyết hổng do chấn thương nghiêm trọng cần cố định hai bên. Ở nhiều trường hợp khác, implant còn được mở rộng một hoặc hai bên đến mỏm chân bướm nhằm tối ưu hóa hơn nữa sự phân bố lực cơ học.

Trong suốt thời gian theo dõi, không ghi nhận bất kỳ trường hợp gãy hoặc thất bại cơ học nào của implant. Tất cả bệnh nhân đều đạt được độ ổn định ban đầu đủ để tiến hành phục hồi chức năng theo kế hoạch. Không ghi nhận tình trạng mất ổn định thứ phát hoặc viêm quanh implant (peri-implantitis). Chỉ có một số trường hợp riêng lẻ xuất hiện viêm niêm mạc (mucositis) quanh các trụ implant phía sau. Một bệnh nhân cần điều chỉnh lại phục hình do thay đổi mô mềm nhưng chức năng của implant vẫn được duy trì. Một implant phải được tháo bỏ vì đau mạn tính kèm theo nhiễm trùng. Trong thời gian theo dõi có hai bệnh nhân tử vong; tuy nhiên, các tác giả không ghi nhận mối liên quan giữa các trường hợp này và phương pháp điều trị implant.

6. Phân tích lâm sàng

Đóng góp quan trọng nhất của nghiên cứu này không nằm ở việc phát triển một vật liệu implant mới mà ở việc đề xuất một khái niệm neo giữ cơ sinh học mới dành cho implant dưới màng xương được thiết kế riêng theo từng bệnh nhân. Các tác giả cho thấy việc mở rộng các điểm cố định đến nền sọ bên và mỏm chân bướm cho phép tận dụng các cấu trúc xương vẫn còn độ bền cơ học cao ngay cả ở những bệnh nhân có khuyết hổng rộng sau phẫu thuật ung thư, xạ trị hoặc chấn thương vùng sọ – mặt nghiêm trọng. Nhờ đó, có thể đạt được sự cố định cứng trong những trường hợp mà các vùng neo giữ truyền thống của xương hàm trên không còn đáp ứng được yêu cầu về ổn định cơ học.

Từ góc độ lâm sàng, phương pháp này thể hiện một hướng tiếp cận khác với các chiến lược tái tạo thông thường. Thay vì tái tạo thể tích xương bằng ghép xương tự thân hoặc vạt vi phẫu có nối mạch rồi mới đặt implant trong xương, các tác giả lựa chọn sử dụng một implant dưới màng xương được thiết kế hoàn toàn theo giải phẫu còn lại của từng bệnh nhân. Vị trí, hướng và số lượng các trụ phục hình được xác định chủ yếu dựa trên yêu cầu của kế hoạch phục hình, thay vì chỉ phụ thuộc vào lượng xương còn lại.

Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của công nghệ số trong phẫu thuật tái tạo hiện đại. Việc kết hợp hình ảnh CBCT ba chiều, lập kế hoạch phục hình, thiết kế CAD/CAM, phân tích bằng phương pháp phần tử hữu hạn (FEM) và, trong một số trường hợp, phẫu thuật có hỗ trợ định vị, cho phép xây dựng kế hoạch điều trị với độ chính xác rất cao. Theo các tác giả, quy trình kỹ thuật số này góp phần nâng cao tính dự đoán của phẫu thuật cũng như tối ưu hóa đặc tính cơ sinh học của implant trước khi được chế tạo.

Tuy nhiên, các kết quả cần được diễn giải một cách thận trọng. Nghiên cứu chủ yếu chứng minh tính khả thi về mặt kỹ thuật của khái niệm neo giữ mới trên một nhóm nhỏ bệnh nhân được lựa chọn cẩn thận. Dựa trên các dữ liệu hiện có, chưa thể kết luận rằng phương pháp này mang lại hiệu quả lâm sàng vượt trội so với các kỹ thuật tái tạo đã được áp dụng rộng rãi.

7. Ứng dụng lâm sàng

Kỹ thuật được mô tả trong nghiên cứu chủ yếu hướng đến những bệnh nhân có khuyết hổng nghiêm trọng của xương hàm trên và tầng giữa khuôn mặt, trong đó các phương pháp cấy ghép implant thông thường không thể đạt được độ ổn định cần thiết do thiếu hụt xương nâng đỡ.

Các chỉ định tiềm năng được tác giả đề cập bao gồm:

• Khuyết hổng rộng của xương hàm trên sau phẫu thuật điều trị ung thư.
• Khuyết hổng kết hợp của xương hàm trên và tầng giữa khuôn mặt, kể cả ở bệnh nhân đã được xạ trị.
• Tiêu xương hàm trên mức độ nặng khiến các vùng neo giữ truyền thống không còn đủ ổn định về cơ sinh học.
• Các khuyết hổng phức tạp sau chấn thương vùng tầng giữa khuôn mặt.
• Bệnh nhân thất bại sau các phương pháp tái tạo xương hoặc điều trị implant trước đây.
• Những trường hợp cần lập kế hoạch điều trị hoàn toàn bằng kỹ thuật số với công nghệ CAD/CAM kết hợp tối ưu hóa cơ sinh học theo từng bệnh nhân.

Các tác giả không xem kỹ thuật này là phương pháp thay thế cho toàn bộ các chiến lược tái tạo hiện nay. Việc mở rộng vùng neo giữ đến nền sọ bên và mỏm chân bướm được đề xuất như một lựa chọn điều trị bổ sung dành cho các bệnh nhân được lựa chọn nghiêm ngặt có tình trạng mất xương rất nghiêm trọng. Để áp dụng thành công kỹ thuật này cần có chẩn đoán hình ảnh ba chiều chi tiết, quy trình lập kế hoạch kỹ thuật số cá thể hóa hoàn toàn và điều trị tại các trung tâm chuyên sâu về phẫu thuật hàm mặt và cấy ghép tái tạo.

8. Mức độ bằng chứng, hạn chế và tính minh bạch

Nghiên cứu này là một loạt ca lâm sàng quan sát được thực hiện tại một trung tâm, do đó chỉ cung cấp mức bằng chứng ban đầu về tính khả thi của một khái niệm mới đối với implant dưới màng xương cá thể hóa. Do nghiên cứu không có nhóm chứng, không được thiết kế ngẫu nhiên và không có sự so sánh trực tiếp với các phương pháp tái tạo thông thường, các kết quả cần được diễn giải một cách thận trọng. Thời gian theo dõi trung vị là 37,5 tháng cung cấp những dữ liệu hữu ích về kết quả điều trị trong trung hạn, nhưng chưa đủ để đưa ra các kết luận chắc chắn về hiệu quả và độ bền lâu dài của kỹ thuật này.

Các tác giả cũng chỉ ra một số hạn chế quan trọng của nghiên cứu. Trước hết là cỡ mẫu nhỏ, chỉ gồm 13 bệnh nhân được lựa chọn từ tổng số 100 bệnh nhân đã được điều trị bằng implant dưới màng xương cá thể hóa. Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu có tính không đồng nhất cao, bao gồm bệnh nhân sau phẫu thuật ung thư, chấn thương vùng sọ – mặt nặng, tiêu xương hàm trên nghiêm trọng, loạn sản ngoại bì và các trường hợp thất bại sau điều trị tái tạo hoặc cấy ghép trước đây. Sự đa dạng về đặc điểm lâm sàng này làm hạn chế khả năng khái quát hóa kết quả và không cho phép thực hiện các phân tích thống kê có độ tin cậy cao.

Về tính minh bạch, nghiên cứu đánh giá hệ thống IPS Implants® Preprosthetic do KLS Martin® phát triển và sử dụng trong toàn bộ quy trình thiết kế cũng như chế tạo implant. Trong bài báo được công bố, không có tuyên bố rõ ràng về xung đột lợi ích hoặc nguồn tài trợ từ ngành công nghiệp, vì vậy không thể đưa ra thêm nhận định nào ngoài các thông tin đã được trình bày trong bài báo.

9. Những điểm nổi bật của nghiên cứu

• Loại nghiên cứu: loạt ca lâm sàng quan sát tại một trung tâm.
• Mức độ bằng chứng: thấp đến trung bình (loạt ca lâm sàng).
• Đối tượng nghiên cứu: 13 bệnh nhân được lựa chọn từ nhóm 100 bệnh nhân điều trị bằng implant dưới màng xương cá thể hóa.
• Số lượng implant: 13 implant được thiết kế riêng với các cấu trúc neo giữ mở rộng.
• Thời gian theo dõi: từ 9 đến 52 tháng (trung vị: 37,5 tháng).
• Mục tiêu chính: đánh giá tính khả thi trên lâm sàng của việc mở rộng neo giữ đến nền sọ bên và/hoặc mỏm chân bướm.
• Quy trình kỹ thuật số: chụp CBCT, lập kế hoạch phục hình, thiết kế CAD/CAM, phân tích bằng phương pháp phần tử hữu hạn (FEM), chế tạo bằng công nghệ nung chảy chọn lọc bằng laser và, trong một số trường hợp, phẫu thuật có hỗ trợ định vị.
• Kết quả chính: tất cả bệnh nhân đều đạt được độ ổn định ban đầu đủ để thực hiện phục hình theo kế hoạch; không ghi nhận trường hợp gãy hoặc thất bại cơ học của implant trong thời gian theo dõi.
• Biến chứng được ghi nhận: một số trường hợp viêm niêm mạc (mucositis), điều chỉnh một phục hình do thay đổi mô mềm và tháo bỏ một implant vì đau mạn tính kèm nhiễm trùng.
• Kết luận khoa học: implant dưới màng xương cá thể hóa với các vùng neo giữ mở rộng tại nền sọ bên và mỏm chân bướm là một lựa chọn tái tạo khả thi về mặt kỹ thuật đối với những bệnh nhân được lựa chọn cẩn thận có khuyết hổng nghiêm trọng của xương hàm trên và tầng giữa khuôn mặt.
• Các hạn chế chính: số lượng bệnh nhân ít, không có nhóm chứng, quần thể nghiên cứu không đồng nhất và chưa có các nghiên cứu so sánh.

10. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu này đóng góp đáng kể vào lĩnh vực implant dưới màng xương cá thể hóa khi giới thiệu một khái niệm neo giữ cơ sinh học mới dành cho phục hồi những bệnh nhân có khuyết hổng rộng ở xương hàm trên và tầng giữa khuôn mặt. Điểm đổi mới quan trọng không nằm ở việc phát triển một vật liệu implant mới mà ở việc khai thác các vùng giải phẫu thay thế để cố định implant, cụ thể là nền sọ bên và mỏm chân bướm. Cách tiếp cận này giúp đạt được sự cố định cứng ngay cả khi các trụ xương truyền thống của xương hàm trên không còn đủ khả năng chịu tải.

Nghiên cứu cũng mở rộng kinh nghiệm lâm sàng trước đây của nhóm tác giả với hệ thống IPS Implants® Preprosthetic, đồng thời mở rộng phạm vi ứng dụng của loại implant này sang những trường hợp tái tạo đặc biệt phức tạp. Một đóng góp khoa học đáng chú ý là việc tích hợp có hệ thống phân tích bằng phương pháp phần tử hữu hạn (Finite Element Method – FEM) vào quy trình thiết kế kỹ thuật số. Việc mô phỏng phân bố ứng suất cơ học trước phẫu thuật cho phép tối ưu hóa thiết kế implant theo đặc điểm giải phẫu của từng bệnh nhân, phản ánh xu hướng phát triển của implant nha khoa theo hướng cá thể hóa và ứng dụng công nghệ số.

Bài báo cũng nhấn mạnh vai trò ngày càng lớn của quy trình điều trị kỹ thuật số toàn diện trong phẫu thuật tái tạo vùng hàm mặt. Sự kết hợp giữa chẩn đoán hình ảnh CBCT, lập kế hoạch phục hình, thiết kế CAD/CAM, công nghệ chế tạo bồi đắp và phẫu thuật có hỗ trợ định vị cho thấy các công nghệ số hiện đại có thể nâng cao độ chính xác của phẫu thuật và giúp điều trị phù hợp hơn với đặc điểm giải phẫu riêng của từng bệnh nhân.

Tuy nhiên, với mức độ bằng chứng hiện tại, các kết quả chỉ nên được xem là một minh chứng về tính khả thi (proof of concept). Để xác định chính xác hiệu quả lâm sàng, khả năng tái lập kết quả và độ tin cậy lâu dài của chiến lược neo giữ mới này, cần có các nghiên cứu tiền cứu, đa trung tâm và có nhóm đối chứng với quy mô lớn hơn.

11. Kết luận biên tập

Loạt ca lâm sàng này giới thiệu một hướng phát triển mới của implant dưới màng xương cá thể hóa trong phục hồi các khuyết hổng nghiêm trọng của xương hàm trên và tầng giữa khuôn mặt. Việc bổ sung các vùng neo giữ tại nền sọ bên và mỏm chân bướm cho thấy khả năng đạt được sự ổn định chắc chắn của implant ngay cả ở những bệnh nhân có thể tích xương còn lại rất hạn chế. Sự kết hợp giữa lập kế hoạch ba chiều, mô phỏng cơ sinh học bằng phương pháp phần tử hữu hạn và công nghệ CAD/CAM phản ánh tiềm năng của implant nha khoa cá thể hóa trong phẫu thuật tái tạo hàm mặt hiện đại.

Mặc dù các kết quả lâm sàng ban đầu rất khả quan, mức độ bằng chứng vẫn còn hạn chế do thiết kế nghiên cứu quan sát, số lượng bệnh nhân nhỏ và tính không đồng nhất của nhóm nghiên cứu. Vì vậy, ở thời điểm hiện tại, kỹ thuật này nên được xem là một lựa chọn tái tạo chuyên biệt, chỉ áp dụng cho những bệnh nhân được lựa chọn cẩn thận và được điều trị tại các trung tâm có kinh nghiệm chuyên sâu về phẫu thuật hàm mặt và implant tái tạo. Các nghiên cứu tiền cứu và nghiên cứu so sánh trong tương lai sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc xác định vị trí của chiến lược neo giữ này trong thực hành phục hồi chức năng bằng implant hiện đại.