Hiệu quả lâm sàng của cấy ghép dưới màng xương trong phục hồi toàn hàm cho bệnh nhân mất răng toàn bộ kèm tiêu xương hàm nặng: Tổng quan hệ thống và phân tích gộp

Luis Sánchez-Labrador, Santiago Bazal-Bonelli, Fabián Pérez-González, Tomás Beca-Campoy, Carlos Manuel Cobo-Vázquez, Jorge Cortés-Bretón Brinkmann, José María Martínez-González

Full text link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40559143/ 

Hiệu quả lâm sàng của cấy ghép dưới màng xương trong phục hồi toàn hàm cho bệnh nhân mất răng toàn bộ kèm tiêu xương hàm nặng: Tổng quan hệ thống và phân tích gộp

1. Thông tin thư mục

• Tiêu đề gốc: Clinical Performance of Subperiosteal Implants in the Full-Arch Rehabilitation of Severely Resorbed Edentulous Jaws: A Systematic Review and Metanalysis
• Tác giả: Luis Sánchez-Labrador, Santiago Bazal-Bonelli, Fabián Pérez-González, Tomás Beca-Campoy, Carlos Manuel Cobo-Vázquez, Jorge Cortés-Bretón Brinkmann và José María Martínez-González.
• Tạp chí: Dentistry Journal (Dent. J.)
• Năm xuất bản: 2025
• DOI: 10.3390/dj13060240

2. Bối cảnh khoa học

Phục hồi chức năng bằng implant cho bệnh nhân mất răng toàn bộ kèm theo tình trạng tiêu xương hàm nghiêm trọng là một trong những thách thức lớn nhất của cấy ghép nha khoa hiện đại. Khi thể tích xương còn lại không đủ để đặt implant nội xương theo các phác đồ thông thường, điều trị thường phải kết hợp với các kỹ thuật tái tạo xương phức tạp như ghép xương tự thân, tái tạo xương có hướng dẫn hoặc nâng xoang hàm. Mặc dù những phương pháp này đã được chứng minh về hiệu quả lâm sàng, chúng cũng làm tăng mức độ xâm lấn, kéo dài thời gian điều trị và gia tăng nguy cơ biến chứng sau phẫu thuật.

Trong những năm gần đây, implant dưới màng xương đã thu hút sự quan tâm trở lại nhờ những bước tiến đáng kể của công nghệ số. Trước đây, phương pháp này dần bị hạn chế sử dụng do kỹ thuật chế tạo thủ công chưa đảm bảo độ chính xác, dẫn đến tỷ lệ biến chứng tương đối cao. Tuy nhiên, sự phát triển của chụp cắt lớp vi tính chùm tia hình nón (CBCT), lập kế hoạch phẫu thuật ba chiều, thiết kế CAD/CAM và công nghệ sản xuất bồi đắp bằng in 3D đã tạo điều kiện chế tạo các implant cá thể hóa với độ chính xác cao, phù hợp với giải phẫu riêng của từng bệnh nhân.

Trong bối cảnh đó, nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá một cách hệ thống các bằng chứng khoa học hiện có về hiệu quả lâm sàng của implant dưới màng xương trong phục hồi toàn hàm ở bệnh nhân mất răng toàn bộ kèm tiêu xương hàm nặng, đồng thời xác định liệu những tiến bộ của công nghệ số có thực sự cải thiện kết quả điều trị so với các hệ thống implant dưới màng xương truyền thống hay không.

3. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu của tổng quan hệ thống kết hợp phân tích gộp này là đánh giá hiệu quả lâm sàng của implant dưới màng xương trong phục hồi toàn hàm cho bệnh nhân mất răng toàn bộ có tình trạng tiêu xương hàm nghiêm trọng. Hai tiêu chí đánh giá chính được các tác giả lựa chọn là tỷ lệ tồn tại của implant và tần suất xuất hiện các biến chứng liên quan đến điều trị.

Bên cạnh đó, nghiên cứu còn hướng tới việc so sánh kết quả điều trị giữa hai thế hệ implant dưới màng xương. Nhóm thứ nhất bao gồm các implant cá thể hóa được thiết kế bằng công nghệ số hiện đại và đặt trong một lần phẫu thuật, trong khi nhóm thứ hai là các implant dưới màng xương truyền thống được chế tạo theo phương pháp cổ điển và thực hiện theo quy trình phẫu thuật hai giai đoạn. Qua đó, các tác giả mong muốn xác định liệu những tiến bộ về chẩn đoán hình ảnh ba chiều, lập kế hoạch điều trị kỹ thuật số và công nghệ CAD/CAM có thực sự cải thiện tính dự đoán và hiệu quả lâm sàng của phương pháp điều trị này hay không.

4. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện dưới dạng tổng quan hệ thống kết hợp phân tích gộp (systematic review và meta-analysis) theo hướng dẫn của bộ tiêu chuẩn PRISMA. Đề cương nghiên cứu đã được đăng ký trước trên cơ sở dữ liệu quốc tế PROSPERO với mã số CRD42022372736, góp phần bảo đảm tính minh bạch và khả năng tái lập của quy trình nghiên cứu.

Việc tìm kiếm tài liệu được tiến hành trên các cơ sở dữ liệu MEDLINE/PubMed, Scopus, Web of Science và Cochrane Library, đồng thời kết hợp rà soát thủ công danh mục tài liệu tham khảo và các tạp chí chuyên ngành liên quan. Các nghiên cứu được công bố đến ngày 28 tháng 2 năm 2025 đều được xem xét đưa vào phân tích.

Tiêu chí lựa chọn bao gồm các nghiên cứu lâm sàng trên người với tối thiểu bốn bệnh nhân, đánh giá việc sử dụng implant dưới màng xương trong phục hồi toàn hàm ở bệnh nhân mất răng toàn bộ. Các thiết kế nghiên cứu được chấp nhận gồm thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, nghiên cứu đoàn hệ, nghiên cứu bệnh–chứng, nghiên cứu cắt ngang và loạt ca lâm sàng. Các báo cáo ca bệnh đơn lẻ, nghiên cứu trên động vật và nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đều bị loại trừ.

Sau quá trình sàng lọc, 14 nghiên cứu lâm sàng đáp ứng đầy đủ tiêu chí được đưa vào phân tích, bao gồm 958 bệnh nhân và 973 implant dưới màng xương. Trong số đó, năm nghiên cứu đánh giá các quy trình điều trị hiện đại với phẫu thuật một giai đoạn, trong khi chín nghiên cứu còn lại phân tích các kỹ thuật truyền thống theo quy trình hai giai đoạn. Hai tiêu chí đánh giá chính là tỷ lệ tồn tại của implant và tỷ lệ biến chứng lâm sàng. Chất lượng phương pháp luận của các nghiên cứu được đánh giá bằng Newcastle–Ottawa Scale và Joanna Briggs Institute Critical Appraisal Tool.

5. Kết quả chính

Tổng quan hệ thống này phân tích dữ liệu từ 973 implant dưới màng xương được đặt cho 958 bệnh nhân mất răng toàn bộ có tình trạng tiêu xương hàm nặng, được điều trị bằng phục hồi toàn hàm trên implant.

Các nghiên cứu về implant dưới màng xương cá thể hóa được thiết kế bằng công nghệ số và đặt trong một lần phẫu thuật ghi nhận tỷ lệ tồn tại của implant đạt 100% trong thời gian theo dõi từ 4 đến 38 tháng. Trong khi đó, các implant dưới màng xương truyền thống được thực hiện theo quy trình hai giai đoạn cho thấy tỷ lệ tồn tại tổng thể là 85%, mặc dù thời gian theo dõi dài hơn đáng kể, dao động từ 3 đến 22 năm. Phân tích gộp cho thấy sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê.

Sự khác biệt cũng được ghi nhận về mặt biến chứng lâm sàng. Đối với các implant hiện đại, chỉ có một số ít trường hợp lộ implant và một trường hợp viêm lợi được báo cáo. Ngược lại, các nghiên cứu về implant truyền thống ghi nhận nhiều loại biến chứng hơn, bao gồm lộ implant, rối loạn cảm giác (dị cảm), viêm lợi, viêm quanh implant, hiện tượng hoại tử xương quanh vít cố định, tổn thương dạng epulis và gãy phục hình cố định sau cùng.

Tuy nhiên, các tác giả nhấn mạnh rằng những kết quả này cần được diễn giải một cách thận trọng. Sự khác biệt đáng kể về thiết kế nghiên cứu, đặc điểm bệnh nhân, kỹ thuật phẫu thuật cũng như thời gian theo dõi giữa các nghiên cứu làm hạn chế khả năng so sánh trực tiếp giữa các hệ thống implant dưới màng xương hiện đại và các hệ thống truyền thống.

6. Phân tích lâm sàng

Kết quả của tổng quan hệ thống này cho thấy implant dưới màng xương có thể trở thành một lựa chọn điều trị khả thi đối với những bệnh nhân bị tiêu xương hàm nghiêm trọng mà việc đặt implant nội xương thông thường không thể thực hiện được nếu không tiến hành các thủ thuật ghép xương phức tạp. Tuy nhiên, các tác giả không cho rằng kỹ thuật này nên thay thế các phương pháp điều trị implant đã được thiết lập, mà xem đây là một giải pháp bổ sung dành cho các trường hợp lâm sàng đặc biệt phức tạp.

Một trong những phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là vai trò quyết định của công nghệ số trong việc cải thiện kết quả điều trị. Hiệu quả vượt trội của các implant dưới màng xương hiện đại dường như gắn liền với việc ứng dụng chụp cắt lớp vi tính chùm tia hình nón (CBCT), lập kế hoạch phẫu thuật ba chiều, thiết kế CAD/CAM và công nghệ sản xuất bồi đắp. Những công nghệ này cho phép chế tạo implant được cá thể hóa với độ chính xác cao, phù hợp tối ưu với hình thái giải phẫu của từng bệnh nhân, từ đó có thể làm giảm các biến chứng từng được ghi nhận ở các thế hệ implant dưới màng xương trước đây.

Tuy nhiên, các tác giả cũng nhấn mạnh rằng cần diễn giải các kết quả hiện có một cách thận trọng. Tỷ lệ tồn tại 100% của các implant hiện đại chủ yếu được ghi nhận trong các nghiên cứu có cỡ mẫu nhỏ và thời gian theo dõi tương đối ngắn. Ngược lại, các nghiên cứu lịch sử theo dõi bệnh nhân trong thời gian lên tới 22 năm, khiến nguy cơ xuất hiện thất bại implant và biến chứng muộn cao hơn theo thời gian. Vì vậy, việc so sánh trực tiếp giữa hai thế hệ implant dưới màng xương còn tồn tại nhiều hạn chế về phương pháp luận.

Ngoài ra, phần lớn bằng chứng hiện nay vẫn đến từ các nghiên cứu quan sát và loạt ca lâm sàng, trong khi các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên chất lượng cao vẫn còn thiếu. Điều này đồng nghĩa với việc các dữ liệu hiện tại tuy rất hứa hẹn nhưng vẫn chưa đủ để đưa ra các khuyến cáo điều trị mang tính khẳng định.

Nhìn chung, nghiên cứu cho thấy implant dưới màng xương cá thể hóa có tiềm năng trở thành một giải pháp điều trị hiệu quả đối với những bệnh nhân bị tiêu xương hàm rất nặng, với điều kiện bệnh nhân được lựa chọn cẩn thận, quy trình lập kế hoạch kỹ thuật số được thực hiện chính xác và việc theo dõi sau điều trị được duy trì trong thời gian dài.

7. Ứng dụng lâm sàng

Các bằng chứng tổng hợp trong nghiên cứu này cho thấy implant dưới màng xương được thiết kế riêng cho từng bệnh nhân có thể là một lựa chọn điều trị hiệu quả đối với bệnh nhân mất răng toàn bộ kèm tiêu xương hàm nghiêm trọng, đặc biệt trong những trường hợp mà việc đặt implant nội xương thông thường sẽ đòi hỏi các thủ thuật tái tạo xương phức tạp hoặc không thể thực hiện do những giới hạn về giải phẫu.

Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của quy trình điều trị kỹ thuật số trong thực hành lâm sàng hiện đại. Sự kết hợp giữa chẩn đoán hình ảnh ba chiều bằng CBCT, lập kế hoạch phẫu thuật trên môi trường số và công nghệ CAD/CAM giúp chế tạo các implant có độ chính xác cao, phù hợp hoàn toàn với cấu trúc giải phẫu của từng bệnh nhân và có thể được đặt trong một lần phẫu thuật duy nhất. Theo các dữ liệu hiện có, cách tiếp cận này có thể góp phần làm giảm tỷ lệ biến chứng so với các kỹ thuật truyền thống.

Ngoài chỉ định trong phục hồi toàn hàm, các tác giả cũng đề cập rằng implant dưới màng xương có thể được cân nhắc trong tái tạo các khuyết hổng lớn của xương hàm sau phẫu thuật ung thư hoặc chấn thương nặng. Tuy nhiên, những chỉ định này chỉ được nêu như những hướng ứng dụng tiềm năng và không phải là đối tượng phân tích định lượng của nghiên cứu. Với các bằng chứng hiện nay, phương pháp này vẫn nên được xem là một lựa chọn chuyên biệt dành cho các trường hợp được lựa chọn cẩn thận cho đến khi có thêm các nghiên cứu tiền cứu chất lượng cao.

8. Mức độ bằng chứng khoa học, hạn chế và tính minh bạch

Đây là một tổng quan hệ thống kết hợp phân tích gộp, thuộc nhóm nghiên cứu có mức độ bằng chứng cao trong y học dựa trên bằng chứng. Tuy nhiên, giá trị của các kết luận vẫn phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng phương pháp luận của các nghiên cứu nguyên gốc được đưa vào phân tích.

Các tác giả chỉ ra nhiều hạn chế quan trọng. Các nghiên cứu được lựa chọn có sự khác biệt đáng kể về thiết kế nghiên cứu, đặc điểm bệnh nhân, loại implant sử dụng, kỹ thuật phẫu thuật cũng như thời gian theo dõi. Đặc biệt, các nghiên cứu về implant dưới màng xương hiện đại chủ yếu bao gồm số lượng bệnh nhân hạn chế và thời gian theo dõi tương đối ngắn, trong khi các nghiên cứu lịch sử lại có thời gian theo dõi kéo dài nhiều năm. Điều này làm giảm khả năng so sánh trực tiếp giữa hai nhóm điều trị.

Việc đánh giá chất lượng nghiên cứu bằng Newcastle–Ottawa Scale và Joanna Briggs Institute Critical Appraisal Tool cũng cho thấy phần lớn bằng chứng hiện có xuất phát từ các nghiên cứu quan sát với chất lượng phương pháp luận không đồng nhất. Vì vậy, các kết luận của nghiên cứu cần được diễn giải một cách thận trọng.

Về tính minh bạch, các tác giả khẳng định rằng nghiên cứu không nhận nguồn tài trợ bên ngoài và không tồn tại xung đột lợi ích. Đồng thời, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết của các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cũng như các nghiên cứu tiền cứu dài hạn với quy mô lớn hơn nhằm xác nhận hiệu quả và độ an toàn của implant dưới màng xương cá thể hóa trong thực hành lâm sàng hiện đại.

9. Những điểm chính của nghiên cứu

• Loại nghiên cứu: Tổng quan hệ thống kết hợp phân tích gộp (Systematic Review và Meta-analysis).
• Mức độ bằng chứng: Cao nhờ thiết kế nghiên cứu, tuy nhiên chịu ảnh hưởng bởi chất lượng và tính không đồng nhất của các nghiên cứu được đưa vào phân tích.
• Số lượng nghiên cứu được đưa vào: 14 nghiên cứu lâm sàng.
• Đối tượng nghiên cứu: 958 bệnh nhân mất răng toàn bộ có tình trạng tiêu xương hàm nghiêm trọng.
• Tổng số implant được đánh giá: 973 implant dưới màng xương.
• Thời gian theo dõi:
  • Quy trình phẫu thuật một giai đoạn: 4–38 tháng.
  • Quy trình phẫu thuật hai giai đoạn: 3–22 năm.
• Tiêu chí đánh giá chính:
  • Tỷ lệ tồn tại của implant.
  • Tần suất xuất hiện các biến chứng liên quan đến điều trị.
• Kết quả nổi bật:
  Các implant dưới màng xương được thiết kế cá thể hóa bằng công nghệ số và đặt trong một lần phẫu thuật đạt tỷ lệ tồn tại 100% trong thời gian theo dõi hiện có. Trong khi đó, các implant dưới màng xương truyền thống theo quy trình hai giai đoạn ghi nhận tỷ lệ tồn tại chung là 85%. Phân tích gộp cho thấy sự khác biệt này có ý nghĩa thống kê.
• Các biến chứng được ghi nhận:
  Đối với implant hiện đại, chỉ ghi nhận một số trường hợp lộ implant và một trường hợp viêm lợi. Ngược lại, các hệ thống truyền thống ghi nhận nhiều biến chứng hơn như lộ implant, dị cảm, viêm lợi, viêm quanh implant, hoại tử xương quanh vít cố định, tổn thương dạng epulis và gãy phục hình cố định.
• Kết luận khoa học:
  Implant dưới màng xương cá thể hóa là một lựa chọn điều trị đầy triển vọng cho phục hồi toàn hàm ở bệnh nhân mất răng toàn bộ kèm tiêu xương hàm nặng. Tuy nhiên, các tác giả nhấn mạnh rằng cần có thêm các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên và các nghiên cứu tiền cứu dài hạn để khẳng định chắc chắn hiệu quả và độ an toàn của phương pháp này.
• Những hạn chế chính:
  • Mức độ không đồng nhất cao giữa các nghiên cứu.
  • Phần lớn dữ liệu đến từ các nghiên cứu quan sát và loạt ca lâm sàng.
  • Số lượng nghiên cứu về implant dưới màng xương thế hệ mới còn hạn chế.
  • Thời gian theo dõi của các nghiên cứu hiện đại còn tương đối ngắn.
  • Thiếu các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên so sánh trực tiếp các chiến lược điều trị.

10. Giá trị khoa học của nghiên cứu

Công trình này là một trong những tổng quan hệ thống đầu tiên tập trung đánh giá toàn diện hiệu quả lâm sàng của implant dưới màng xương trong phục hồi toàn hàm cho bệnh nhân mất răng toàn bộ có tình trạng tiêu xương hàm nghiêm trọng. Nghiên cứu không chỉ tổng hợp các bằng chứng lâm sàng đã được công bố mà còn minh họa rõ ràng sự thay đổi của phương pháp điều trị này dưới tác động của các công nghệ số hiện đại.

Đóng góp khoa học nổi bật của nghiên cứu là việc phân biệt rõ giữa các implant dưới màng xương truyền thống và các implant cá thể hóa được thiết kế bằng quy trình kỹ thuật số. Phân tích cho thấy vai trò quan trọng của chụp CBCT, lập kế hoạch phẫu thuật trên nền tảng số, thiết kế CAD/CAM và công nghệ sản xuất bồi đắp trong việc cải thiện độ chính xác của implant cũng như kết quả điều trị lâm sàng.

Ngoài ra, nghiên cứu còn góp phần mở rộng cơ sở khoa học cho các giải pháp điều trị bệnh nhân bị tiêu xương hàm rất nặng, trong đó các kỹ thuật ghép xương quy mô lớn có thể không khả thi hoặc mang lại nhiều nguy cơ. Mặc dù các kết quả hiện tại rất khả quan, các tác giả vẫn giữ quan điểm thận trọng và nhấn mạnh nhu cầu thực hiện các nghiên cứu tiền cứu cũng như các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên với thời gian theo dõi dài hơn.

Nhìn chung, tổng quan hệ thống này góp phần củng cố nền tảng khoa học cho việc ứng dụng implant dưới màng xương cá thể hóa trong implant nha khoa hiện đại, đồng thời định hướng cho các nghiên cứu tương lai trong lĩnh vực này.

11. Kết luận biên tập

Tổng quan hệ thống kết hợp phân tích gộp này cung cấp một đánh giá cập nhật, khách quan và dựa trên bằng chứng về việc sử dụng implant dưới màng xương cá thể hóa trong phục hồi toàn hàm cho bệnh nhân mất răng toàn bộ kèm tiêu xương hàm nghiêm trọng. Các dữ liệu hiện có cho thấy những implant được thiết kế bằng công nghệ số và đặt trong một lần phẫu thuật có thể mang lại kết quả lâm sàng ngắn hạn rất khả quan, đồng thời ghi nhận tỷ lệ biến chứng tương đối thấp. Tuy nhiên, do sự không đồng nhất giữa các nghiên cứu cũng như thời gian theo dõi còn hạn chế đối với các quy trình điều trị hiện đại, các kết luận hiện nay cần được diễn giải một cách thận trọng. Để xác định chính xác vai trò của implant dưới màng xương cá thể hóa trong thực hành implant nha khoa hiện đại, cần có thêm các nghiên cứu tiền cứu với thiết kế phương pháp luận chặt chẽ, cỡ mẫu lớn và thời gian theo dõi dài hạn.