Ocena wiarygodności i wartości edukacyjnej filmów w serwisach YouTube™ i TikTok™ dotyczących indywidualnie projektowanych implantów podokostnowych: przekrojowa analiza metodologiczna

Göksel Tımarcıoğlu, Erdal Cem Kargu, Hülya Çerçi Akçay, Başak Tımarcıoğlu

Full text link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41947131/

Ocena wiarygodności i wartości edukacyjnej filmów w serwisach YouTube™ i TikTok™ dotyczących indywidualnie projektowanych implantów podokostnowych: przekrojowa analiza metodologiczna

1. Dane bibliograficzne

• Tytuł badania: Evaluating the Reliability and Educational Quality of YouTube™ and TikTok™ Videos on Custom Subperiosteal Implants: A Cross-Sectional Methodological Analysis
  
• Autorzy: Göksel Tımarcıoğlu, Erdal Cem Kargu, Hülya Çerçi Akçay, Başak Tımarcıoğlu
• Czasopismo naukowe: BMC Oral Health
• Rok publikacji: 2026
• DOI: 10.1186/s12903-026-08290-x

2. Tło naukowe

Platformy udostępniające materiały wideo stały się jednym z najważniejszych źródeł informacji medycznych dla pacjentów. W implantologii stomatologicznej coraz więcej osób poszukuje informacji o leczeniu jeszcze przed pierwszą wizytą u lekarza dentysty lub chirurga stomatologicznego. Rosnąca dostępność materiałów edukacyjnych zwiększa możliwości zdobywania wiedzy, ale jednocześnie rodzi pytania dotyczące ich wiarygodności naukowej, przejrzystości oraz wartości edukacyjnej.

Indywidualnie projektowane implanty podokostnowe stanowią rozwiązanie przeznaczone głównie dla pacjentów z zaawansowanym zanikiem wyrostka zębodołowego, u których zastosowanie klasycznych implantów śródkostnych może być ograniczone. Leczenie opiera się na cyfrowym planowaniu oraz technologiach CAD/CAM, dlatego prawidłowe zrozumienie wskazań, przebiegu zabiegu, korzyści i ograniczeń terapii ma istotne znaczenie dla świadomego podejmowania decyzji przez pacjentów.

Pomimo rosnącej liczby materiałów dotyczących implantologii publikowanych na YouTube™ i TikTok™, niewiele badań analizowało dotychczas jakość informacji poświęconych właśnie implantom podokostnowym wykonywanym indywidualnie dla pacjenta. Niniejsze badanie ma na celu ocenę wartości edukacyjnej oraz rzetelności takich materiałów dostępnych na obu platformach.

3. Cel badania

Głównym celem badania była systematyczna ocena wiarygodności naukowej, jakości edukacyjnej oraz przejrzystości informacji zawartych w filmach dotyczących indywidualnie projektowanych implantów podokostnowych publikowanych w serwisach YouTube™ i TikTok™.

Autorzy nie oceniali skuteczności klinicznej samej metody leczenia, lecz analizowali, czy ogólnodostępne materiały wideo dostarczają pacjentom rzetelnych i użytecznych informacji. W tym celu wykorzystano kilka międzynarodowo uznanych narzędzi służących do oceny jakości informacji medycznych przeznaczonych dla odbiorców niebędących specjalistami.

4. Metodologia

Badanie miało charakter obserwacyjnego badania przekrojowego o charakterze metodologicznym, obejmującego analizę publicznie dostępnych materiałów wideo.

Wyszukiwanie przeprowadzono 28 października 2025 roku na platformach YouTube™ i TikTok™ z wykorzystaniem angielskich i tureckich słów kluczowych odnoszących się do indywidualnie projektowanych implantów podokostnowych. Początkowo zidentyfikowano około 2326 filmów. Zgodnie z metodologią stosowaną w badaniach dotyczących mediów społecznościowych przeanalizowano jedynie 140 pierwszych wyników wyświetlanych przez algorytmy obu platform. Po zastosowaniu ustalonych kryteriów włączenia i wyłączenia do analizy zakwalifikowano 38 filmów, w tym 23 filmy z YouTube™ oraz 15 z TikTok™.

Każdy materiał został niezależnie oceniony przez dwóch wcześniej przeszkolonych badaczy. Do oceny jakości naukowej i edukacyjnej wykorzystano cztery zwalidowane narzędzia:

• Global Quality Scale (GQS)
• DISCERN
• JAMA Benchmark Criteria
• Video Information and Quality Index (VIQI)

Dodatkowo autorzy opracowali własną siedmioelementową skalę oceniającą kompletność informacji dotyczących implantów podokostnowych, obejmującą definicję, wskazania, przebieg zabiegu, zalety i ograniczenia, porównanie z innymi metodami leczenia, opiekę pooperacyjną oraz informacje przeznaczone dla pacjentów. Autorzy wyraźnie zaznaczają, że narzędzie to nie zostało formalnie zwalidowane i służyło wyłącznie do analiz opisowych. Analiza statystyczna obejmowała korelacje Spearmana, test Kruskala-Wallisa oraz hierarchiczną analizę skupień.

5. Najważniejsze wyniki

Analiza wykazała, że ogólna jakość edukacyjna ocenianych materiałów była umiarkowana, przy jednoczesnym dużym zróżnicowaniu pomiędzy poszczególnymi filmami. Średnie wyniki wyniosły 2,66 ± 1,43 dla Global Quality Scale, 32,71 ± 21,66 dla skali DISCERN, 1,70 ± 0,54 dla kryteriów JAMA oraz 10,83 ± 4,90 dla wskaźnika Video Information and Quality Index. Wyniki te wskazują, że część materiałów dostarcza wartościowych informacji, jednak wiele filmów nie przedstawia pełnego obrazu leczenia ani wszystkich istotnych aspektów klinicznych.

Pomiędzy zastosowanymi narzędziami oceny stwierdzono silną dodatnią korelację, co potwierdza ich zgodność w ocenie jakości materiałów edukacyjnych. Odmiennie przedstawiała się zależność pomiędzy popularnością filmów a ich wartością naukową. Materiały uzyskujące największą liczbę wyświetleń i polubień osiągały niższe wyniki według kryteriów JAMA, co sugeruje, że popularność w mediach społecznościowych nie jest równoznaczna z wysoką wiarygodnością informacji.

Porównanie obu platform wykazało, że filmy opublikowane w serwisie YouTube™ uzyskały istotnie wyższe wyniki w skalach GQS, DISCERN oraz VIQI niż materiały dostępne na TikTok™. Nie stwierdzono natomiast istotnych statystycznie różnic w odniesieniu do kryteriów JAMA. Filmy przygotowane przez uczelnie oraz lekarzy dentystów osiągały opisowo wyższe oceny jakości, jednak różnice te nie osiągnęły poziomu istotności statystycznej. Zgodność ocen obu recenzentów była bardzo wysoka dla wszystkich zastosowanych narzędzi, co potwierdza powtarzalność procesu oceny.

6. Analiza kliniczna

Badanie nie ocenia skuteczności klinicznej indywidualnie projektowanych implantów podokostnowych, lecz koncentruje się na jakości informacji, z którymi pacjenci mogą zapoznać się przed konsultacją implantologiczną. W dobie powszechnego korzystania z mediów społecznościowych jako źródła wiedzy medycznej rzetelność publikowanych materiałów ma coraz większe znaczenie dla procesu świadomego podejmowania decyzji terapeutycznych. Wyniki wskazują jednak, że dostępne filmy prezentują bardzo zróżnicowany poziom merytoryczny i często nie przekazują pełnych informacji dotyczących leczenia.

Jednym z najważniejszych wniosków płynących z badania jest brak związku pomiędzy popularnością materiałów a ich wartością naukową. Filmy osiągające najwyższą liczbę wyświetleń lub polubień nie należały do najbardziej wiarygodnych pod względem przejrzystości i jakości przekazywanych informacji. Z klinicznego punktu widzenia oznacza to, że pacjenci nie powinni utożsamiać dużej liczby odsłon z wysoką jakością merytoryczną. W przypadku złożonych procedur, takich jak implanty podokostnowe wykonywane indywidualnie dla pacjenta, niepełne informacje mogą prowadzić do błędnych oczekiwań lub niewystarczającego zrozumienia wskazań, ograniczeń oraz potencjalnych zagrożeń związanych z leczeniem.

Autorzy zwracają również uwagę, że różnice pomiędzy YouTube™ i TikTok™ należy interpretować ostrożnie. Chociaż filmy publikowane na YouTube™ uzyskały wyższe wyniki w większości stosowanych skal oceny, nie oznacza to automatycznie przewagi tej platformy. Krótkie formaty charakterystyczne dla TikTok™ ograniczają możliwość przedstawienia pełnych informacji medycznych, a narzędzia takie jak DISCERN czy Global Quality Scale zostały opracowane głównie z myślą o bardziej rozbudowanych materiałach edukacyjnych. Niższe wyniki mogą więc częściowo wynikać z ograniczeń samego formatu, a nie wyłącznie z niższej jakości naukowej prezentowanych treści.

Analiza jakościowa wykazała ponadto, że wiele filmów skupia się przede wszystkim na przebiegu zabiegu oraz jego efekcie wizualnym, poświęcając znacznie mniej uwagi takim zagadnieniom jak kwalifikacja pacjenta, przeciwwskazania, możliwe powikłania, opieka pooperacyjna czy długoterminowe postępowanie kontrolne. W przypadku indywidualnie projektowanych implantów podokostnowych, których zastosowanie wymaga zaawansowanego planowania cyfrowego CAD/CAM i jest przeznaczone głównie dla pacjentów z rozległym zanikiem kości, informacje te mają kluczowe znaczenie dla właściwej edukacji pacjenta.

Należy podkreślić, że badanie nie pozwala ocenić wpływu materiałów publikowanych w mediach społecznościowych na rzeczywiste decyzje terapeutyczne ani na wyniki leczenia. Stanowi ono przede wszystkim opis aktualnej jakości informacji dostępnych dla pacjentów i wskazuje na potrzebę tworzenia materiałów edukacyjnych opartych na dowodach naukowych przez uczelnie, towarzystwa naukowe oraz doświadczonych implantologów i chirurgów stomatologicznych.

7. Zastosowanie kliniczne

Wyniki badania mają największe znaczenie w zakresie edukacji pacjentów oraz komunikacji klinicznej. Coraz więcej osób poszukuje informacji o leczeniu implantologicznym w mediach społecznościowych jeszcze przed pierwszą konsultacją, dlatego lekarze powinni uwzględniać tę wiedzę podczas rozmowy z pacjentem.

Dla implantologów, chirurgów stomatologicznych i lekarzy dentystów badanie podkreśla konieczność wyjaśniania niepełnych lub błędnych informacji pochodzących z Internetu oraz przekazywania rzetelnych danych dotyczących wskazań do zastosowania implantów podokostnowych, planowania cyfrowego, przebiegu zabiegu, opieki pooperacyjnej i ograniczeń tej metody leczenia. Wyniki wskazują również na potrzebę opracowywania wysokiej jakości materiałów edukacyjnych przez środowiska akademickie i specjalistów, które mogłyby stanowić wartościowe uzupełnienie konsultacji klinicznych.

8. Poziom dowodów, ograniczenia i przejrzystość

Publikacja stanowi obserwacyjne badanie przekrojowe o charakterze metodologicznym, oparte na analizie publicznie dostępnych materiałów wideo. Z tego względu poziom dowodów ma charakter opisowy i nie pozwala na formułowanie wniosków dotyczących skuteczności klinicznej indywidualnie projektowanych implantów podokostnowych ani na określenie zależności przyczynowo-skutkowych pomiędzy jakością informacji a zachowaniami pacjentów.

Autorzy wskazują kilka ograniczeń badania. Ostateczna analiza objęła jedynie 38 filmów, co ogranicza możliwość uogólnienia uzyskanych wyników. Ponadto analizowano wyłącznie materiały w języku angielskim i tureckim, a wszystkie wyszukiwania przeprowadzono z terytorium Turcji, co mogło wpłynąć na wyniki generowane przez algorytmy platform. Wskaźniki aktywności użytkowników nie mogły zostać w pełni ujednolicone pomiędzy YouTube™ i TikTok™, a opracowana przez autorów dodatkowa skala oceny treści nie została formalnie zwalidowana. Pomimo bardzo wysokiej zgodności pomiędzy oceniającymi, zastosowane narzędzia nadal zawierają nieunikniony element subiektywnej oceny.

W zakresie przejrzystości autorzy deklarują, że badanie nie otrzymało zewnętrznego finansowania oraz że nie występują konflikty interesów. Informują również, że ChatGPT wykorzystano wyłącznie do poprawy czytelności, gramatyki i stylu językowego manuskryptu, natomiast całość koncepcji naukowej, interpretacji wyników i ostatecznych wniosków pozostawała wyłączną odpowiedzialnością autorów.

9. Najważniejsze informacje o badaniu

• Rodzaj badania: Obserwacyjne badanie przekrojowe o charakterze metodologicznym, obejmujące analizę publicznie dostępnych filmów w serwisach YouTube™ i TikTok™ dotyczących indywidualnie projektowanych implantów podokostnowych.
• Poziom dowodów naukowych: Obserwacyjne badanie opisowe.
• Analizowana próba: 38 filmów, w tym 23 z YouTube™ oraz 15 z TikTok™.
• Liczba pacjentów lub implantów: Nie dotyczy.
• Okres obserwacji: Nie dotyczy.
• Główny oceniany punkt końcowy: Ocena jakości edukacyjnej, wiarygodności naukowej, przejrzystości informacji oraz jakości audiowizualnej filmów z wykorzystaniem skal Global Quality Scale (GQS), DISCERN, JAMA Benchmark Criteria oraz Video Information and Quality Index (VIQI).
• Najważniejsze wyniki:
  • Ogólna jakość edukacyjna analizowanych materiałów była umiarkowana.
  • Zastosowane zwalidowane narzędzia oceny wykazywały wysoką zgodność.
  • Filmy opublikowane na YouTube™ uzyskały istotnie wyższe wyniki niż materiały z TikTok™ w skalach GQS, DISCERN oraz VIQI.
  • Popularność filmów, mierzona liczbą wyświetleń i polubień, nie była związana z wyższą wiarygodnością naukową ani większą przejrzystością prezentowanych informacji.
• Wniosek naukowy: Informacje dotyczące indywidualnie projektowanych implantów podokostnowych publikowane w mediach społecznościowych cechują się znacznym zróżnicowaniem jakości. Autorzy podkreślają potrzebę tworzenia materiałów edukacyjnych opartych na dowodach naukowych przez lekarzy dentystów, implantologów oraz ośrodki akademickie w celu poprawy jakości edukacji pacjentów.
• Najważniejsze ograniczenia:
  • Niewielka liczebność próby (38 filmów).
  • Analiza ograniczona do materiałów w języku angielskim i tureckim.
  • Wyszukiwanie przeprowadzone z jednej lokalizacji geograficznej.
  • Brak pełnej możliwości standaryzacji wskaźników aktywności użytkowników pomiędzy platformami.
  • Autorska skala oceny treści nie została formalnie zwalidowana.
  • Opisowy charakter badania uniemożliwia wyciąganie wniosków przyczynowo-skutkowych.

10. Znaczenie naukowe

Badanie wnosi istotny wkład do literatury dotyczącej jakości informacji medycznych rozpowszechnianych za pośrednictwem mediów społecznościowych, koncentrując się na zagadnieniu, które dotychczas było analizowane jedynie sporadycznie – indywidualnie projektowanych implantach podokostnowych. Podczas gdy wcześniejsze publikacje dotyczyły głównie klasycznych implantów śródkostnych, ortodoncji lub stomatologii estetycznej, niniejsza praca odnosi się do zaawansowanej metody rehabilitacji implantologicznej przeznaczonej dla pacjentów z ciężkim zanikiem kości wyrostka zębodołowego.

Jednym z najważniejszych wniosków badania jest wykazanie, że popularność materiałów publikowanych w Internecie nie stanowi wiarygodnego wskaźnika ich jakości naukowej. Zaobserwowana ujemna zależność pomiędzy zaangażowaniem użytkowników a przejrzystością informacji wskazuje na istotne wyzwanie współczesnej edukacji zdrowotnej – algorytmy mediów społecznościowych promują treści atrakcyjne dla odbiorców, niezależnie od ich wartości merytorycznej.

Badanie potwierdza również przydatność zwalidowanych narzędzi oceny, takich jak GQS, DISCERN, JAMA Benchmark Criteria i VIQI, do obiektywnej analizy jakości materiałów edukacyjnych dostępnych w Internecie. Jednocześnie wskazuje na powtarzające się braki w informacjach kierowanych do pacjentów, zwłaszcza w zakresie wskazań do leczenia, przeciwwskazań, potencjalnych powikłań, opieki pooperacyjnej oraz ograniczeń terapii.

Choć badanie nie analizuje wyników leczenia ani skuteczności implantów podokostnowych, stanowi wartościową podstawę metodologiczną dla przyszłych projektów badawczych oceniających wpływ jakości informacji internetowych na poziom wiedzy pacjentów, proces uzyskiwania świadomej zgody oraz wspólne podejmowanie decyzji terapeutycznych w implantologii stomatologicznej.

11. Podsumowanie redakcyjne

Przedstawione badanie pokazuje, że jakość filmów publikowanych w serwisach YouTube™ i TikTok™ na temat indywidualnie projektowanych implantów podokostnowych jest bardzo zróżnicowana. Chociaż materiały dostępne na YouTube™ osiągały przeciętnie wyższe wyniki pod względem jakości edukacyjnej niż filmy z TikTok™, popularność danego materiału nie może być traktowana jako wyznacznik jego wiarygodności naukowej.

Dla implantologów, chirurgów stomatologicznych oraz środowisk akademickich wyniki te podkreślają znaczenie opracowywania wysokiej jakości materiałów edukacyjnych opartych na aktualnych dowodach naukowych. Takie zasoby mogą skutecznie uzupełniać konsultację kliniczną, wspierać proces świadomego podejmowania decyzji przez pacjentów oraz poprawiać jakość edukacji zdrowotnej. Chociaż badanie ma charakter opisowy i nie pozwala na ocenę wyników leczenia, wyraźnie wskazuje na rosnącą rolę rzetelnej komunikacji cyfrowej we współczesnej implantologii.