Đánh giá độ tin cậy và chất lượng giáo dục của các video trên YouTube™ và TikTok™ về cấy ghép dưới màng xương cá thể hóa: một nghiên cứu phân tích phương pháp cắt ngang

Göksel Tımarcıoğlu, Erdal Cem Kargu, Hülya Çerçi Akçay, Başak Tımarcıoğlu

Full text link: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41947131/

Đánh giá độ tin cậy và chất lượng giáo dục của các video trên YouTube™ và TikTok™ về cấy ghép dưới màng xương cá thể hóa: một nghiên cứu phân tích phương pháp cắt ngang

1. Thông tin bài báo khoa học

• Tiêu đề nghiên cứu: Evaluating the Reliability and Educational Quality of YouTube™ and TikTok™ Videos on Custom Subperiosteal Implants: A Cross-Sectional Methodological Analysis
  
• Tác giả: Göksel Tımarcıoğlu, Erdal Cem Kargu, Hülya Çerçi Akçay, Başak Tımarcıoğlu
• Tạp chí: BMC Oral Health
• Năm xuất bản: 2026
• DOI: 10.1186/s12903-026-08290-x

2. Bối cảnh khoa học

Các nền tảng chia sẻ video trực tuyến đã trở thành một trong những nguồn cung cấp thông tin y tế quan trọng nhất đối với bệnh nhân và cộng đồng. Trong lĩnh vực cấy ghép nha khoa, ngày càng nhiều người tìm kiếm thông tin về các phương pháp điều trị trước khi đến khám với bác sĩ chuyên khoa. Xu hướng này giúp việc tiếp cận kiến thức trở nên dễ dàng hơn, nhưng đồng thời cũng đặt ra những lo ngại về độ chính xác, tính minh bạch và giá trị khoa học của các nội dung được chia sẻ trên mạng xã hội.

Cấy ghép dưới màng xương cá thể hóa là một giải pháp phục hình dành cho những bệnh nhân bị tiêu xương ổ răng nghiêm trọng, khi việc đặt implant nội xương thông thường không còn khả thi hoặc gặp nhiều hạn chế. Phương pháp này dựa trên quy trình lập kế hoạch kỹ thuật số và công nghệ CAD/CAM, đòi hỏi bệnh nhân phải hiểu rõ về chỉ định điều trị, quy trình phẫu thuật, lợi ích kỳ vọng cũng như những giới hạn của kỹ thuật.

Mặc dù YouTube™ và TikTok™ hiện chứa rất nhiều nội dung liên quan đến nha khoa và cấy ghép implant, nhưng vẫn còn rất ít nghiên cứu đánh giá một cách hệ thống chất lượng thông tin về implant dưới màng xương cá thể hóa. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm lấp đầy khoảng trống đó bằng cách phân tích giá trị giáo dục và độ tin cậy của các video được công bố trên hai nền tảng phổ biến này.

3. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là đánh giá một cách có hệ thống độ tin cậy khoa học, chất lượng giáo dục và mức độ minh bạch của các video về implant dưới màng xương cá thể hóa được đăng tải trên YouTube™ và TikTok™.

Các tác giả không đánh giá hiệu quả lâm sàng của kỹ thuật cấy ghép mà tập trung xác định liệu các video công khai trên Internet có cung cấp cho bệnh nhân thông tin chính xác, đầy đủ và hữu ích hay không. Để thực hiện mục tiêu này, nghiên cứu sử dụng nhiều công cụ đánh giá đã được quốc tế công nhận nhằm đo lường chất lượng và độ tin cậy của thông tin y tế dành cho người không chuyên.

4. Phương pháp nghiên cứu

Đây là một nghiên cứu quan sát cắt ngang mang tính phương pháp học, dựa trên việc phân tích các video được công khai trên Internet.

Việc tìm kiếm được thực hiện vào ngày 28 tháng 10 năm 2025 trên YouTube™ và TikTok™ bằng các từ khóa tiếng Anh và tiếng Thổ Nhĩ Kỳ liên quan đến implant dưới màng xương cá thể hóa. Ban đầu, nhóm nghiên cứu xác định được khoảng 2.326 video. Theo phương pháp thường được áp dụng trong các nghiên cứu về mạng xã hội, chỉ 140 kết quả đầu tiên do thuật toán của các nền tảng đề xuất được xem xét. Sau khi áp dụng các tiêu chí lựa chọn và loại trừ, 38 video được đưa vào phân tích cuối cùng, bao gồm 23 video từ YouTube™ và 15 video từ TikTok™.

Mỗi video được hai nhà đánh giá đã được hiệu chuẩn xem xét độc lập. Chất lượng khoa học và giá trị giáo dục được đánh giá bằng bốn công cụ đã được xác thực:

• Global Quality Scale (GQS)
• DISCERN
• JAMA Benchmark Criteria
• Video Information and Quality Index (VIQI)

Ngoài ra, các tác giả còn xây dựng một bảng đánh giá bổ sung gồm bảy lĩnh vực liên quan đến implant dưới màng xương, bao gồm định nghĩa, chỉ định điều trị, quy trình phẫu thuật, ưu điểm và hạn chế, so sánh với các phương pháp khác, theo dõi sau điều trị và thông tin dành cho bệnh nhân. Các tác giả nhấn mạnh rằng bảng đánh giá này chưa được thẩm định chính thức và chỉ được sử dụng cho mục đích mô tả. Phân tích thống kê bao gồm hệ số tương quan Spearman, kiểm định Kruskal–Wallis và phân tích phân cụm phân cấp.

5. Kết quả chính

Kết quả phân tích cho thấy chất lượng giáo dục tổng thể của các video ở mức trung bình, mặc dù có sự khác biệt đáng kể giữa từng video. Điểm trung bình lần lượt là 2,66 ± 1,43 đối với Global Quality Scale, 32,71 ± 21,66 đối với DISCERN, 1,70 ± 0,54 theo tiêu chí JAMA và 10,83 ± 4,90 đối với Video Information and Quality Index. Điều này cho thấy một số video cung cấp thông tin hữu ích và được trình bày tốt, nhưng nhiều video vẫn còn thiếu những nội dung quan trọng hoặc chưa giải thích đầy đủ về phương pháp điều trị.

Các công cụ đánh giá chuẩn hóa cho thấy mối tương quan dương mạnh với nhau, phản ánh sự thống nhất cao trong việc đánh giá chất lượng nội dung. Ngược lại, mức độ phổ biến của video không phản ánh chất lượng khoa học của chúng. Những video có số lượt xem và lượt thích cao hơn lại có xu hướng đạt điểm JAMA thấp hơn, cho thấy mức độ phổ biến trên mạng xã hội không đồng nghĩa với tính minh bạch hay độ tin cậy của thông tin y khoa được cung cấp.

Khi so sánh giữa hai nền tảng, các video trên YouTube™ đạt điểm cao hơn có ý nghĩa thống kê so với TikTok™ ở các thang điểm GQS, DISCERN và VIQI. Tuy nhiên, không ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa thống kê đối với tiêu chí JAMA. Các video do các trường đại học và bác sĩ nha khoa thực hiện có xu hướng đạt điểm chất lượng cao hơn, mặc dù sự khác biệt này không đạt ý nghĩa thống kê. Mức độ đồng thuận giữa hai người đánh giá rất cao đối với tất cả các công cụ được sử dụng, cho thấy tính tái lập tốt của quá trình đánh giá.

6. Phân tích lâm sàng

Nghiên cứu này không đánh giá hiệu quả lâm sàng của implant dưới màng xương cá thể hóa mà tập trung vào chất lượng thông tin mà bệnh nhân có thể tiếp cận trước khi tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa. Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng trở thành nguồn cung cấp thông tin y tế quan trọng, độ chính xác và giá trị giáo dục của các nội dung trực tuyến có vai trò thiết yếu trong việc hỗ trợ bệnh nhân đưa ra quyết định điều trị dựa trên đầy đủ thông tin. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu cho thấy chất lượng của các video hiện có rất không đồng đều và nhiều video chưa cung cấp đầy đủ các nội dung cần thiết để bệnh nhân hiểu toàn diện về phương pháp điều trị.

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất là không có mối liên hệ giữa mức độ phổ biến của video và chất lượng khoa học của nội dung. Những video có số lượt xem hoặc lượt thích cao không phải lúc nào cũng là những video minh bạch hoặc có giá trị giáo dục cao nhất. Từ góc độ lâm sàng, điều này đặc biệt quan trọng vì bệnh nhân thường có xu hướng cho rằng các video được nhiều người xem sẽ đáng tin cậy hơn. Đối với những thủ thuật phức tạp như cấy ghép dưới màng xương cá thể hóa, thông tin không đầy đủ có thể dẫn đến kỳ vọng không thực tế hoặc hiểu chưa đầy đủ về chỉ định, nguy cơ và giới hạn của phương pháp điều trị.

Các tác giả cũng nhấn mạnh rằng sự khác biệt giữa YouTube™ và TikTok™ cần được diễn giải một cách thận trọng. Mặc dù các video trên YouTube™ đạt điểm cao hơn ở nhiều thang đánh giá, điều này không có nghĩa YouTube™ vốn vượt trội hơn TikTok™. Định dạng video ngắn đặc trưng của TikTok™ tự nhiên hạn chế lượng thông tin có thể truyền tải, trong khi các công cụ như DISCERN và Global Quality Scale vốn được thiết kế để đánh giá những nội dung y khoa đầy đủ và chi tiết hơn. Vì vậy, điểm số thấp hơn của TikTok™ có thể phản ánh đặc điểm của nền tảng hơn là chất lượng khoa học của nội dung.

Phân tích nội dung cũng cho thấy nhiều video tập trung vào hình ảnh phẫu thuật hoặc kết quả thẩm mỹ sau điều trị, trong khi lại ít đề cập đến các yếu tố quan trọng như lựa chọn bệnh nhân, chống chỉ định, biến chứng có thể xảy ra, chăm sóc sau phẫu thuật và theo dõi lâu dài. Đối với implant dưới màng xương cá thể hóa – một kỹ thuật dựa trên lập kế hoạch kỹ thuật số CAD/CAM và thường được chỉ định cho những bệnh nhân tiêu xương nghiêm trọng – những thông tin này có ý nghĩa thiết yếu để bệnh nhân hiểu đúng về quá trình điều trị và xây dựng kỳ vọng phù hợp.

Cần lưu ý rằng nghiên cứu này không chứng minh các video trên mạng xã hội ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định điều trị hoặc kết quả lâm sàng. Giá trị chính của nghiên cứu là mô tả thực trạng chất lượng thông tin hiện có và nhấn mạnh sự cần thiết phải phát triển các tài liệu giáo dục trực quan dựa trên bằng chứng khoa học do các trường đại học, hiệp hội chuyên ngành và các chuyên gia implant nha khoa xây dựng.

7. Ứng dụng lâm sàng

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa chủ yếu trong lĩnh vực giáo dục bệnh nhân và giao tiếp lâm sàng hơn là đối với bản thân kỹ thuật cấy ghép dưới màng xương.

Đối với bác sĩ implant nha khoa, bác sĩ phẫu thuật hàm mặt và bác sĩ nha khoa, nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xác định và điều chỉnh những hiểu biết chưa chính xác mà bệnh nhân có thể tiếp nhận từ mạng xã hội. Trong quá trình tư vấn, cần giải thích đầy đủ về chỉ định điều trị, quy trình lập kế hoạch kỹ thuật số, các bước phẫu thuật, chăm sóc hậu phẫu và những giới hạn của implant dưới màng xương cá thể hóa.

Nghiên cứu cũng cho thấy các trường đại học, tổ chức chuyên môn và các chuyên gia implant học nên chủ động xây dựng những video giáo dục chất lượng cao, dựa trên bằng chứng khoa học, nhằm hỗ trợ quá trình tư vấn và nâng cao hiểu biết của bệnh nhân về các phương pháp phục hồi implant hiện đại.

8. Mức độ bằng chứng, hạn chế và tính minh bạch

Đây là một nghiên cứu quan sát cắt ngang mang tính phương pháp học, dựa trên việc phân tích các video công khai trên Internet. Vì vậy, nghiên cứu chỉ cung cấp bằng chứng mô tả và không cho phép đưa ra kết luận về hiệu quả lâm sàng của implant dưới màng xương cá thể hóa cũng như không thể xác lập mối quan hệ nhân quả giữa chất lượng thông tin và hành vi của bệnh nhân.

Các tác giả thừa nhận một số hạn chế của nghiên cứu. Mẫu nghiên cứu chỉ bao gồm 38 video, làm hạn chế khả năng khái quát hóa kết quả. Ngoài ra, chỉ các video bằng tiếng Anh và tiếng Thổ Nhĩ Kỳ được đưa vào phân tích, trong khi toàn bộ quá trình tìm kiếm được thực hiện tại Thổ Nhĩ Kỳ; do đó thuật toán của các nền tảng có thể đã ảnh hưởng đến việc lựa chọn video. Các chỉ số tương tác của YouTube™ và TikTok™ cũng không thể được chuẩn hóa hoàn toàn. Bên cạnh đó, bảng đánh giá chuyên biệt do nhóm nghiên cứu xây dựng chưa được thẩm định chính thức. Mặc dù mức độ nhất quán giữa hai người đánh giá rất cao, các công cụ đánh giá vẫn mang một mức độ chủ quan nhất định.

Về tính minh bạch, các tác giả cho biết nghiên cứu không nhận bất kỳ nguồn tài trợ bên ngoài nào và không có xung đột lợi ích. Họ cũng nêu rõ rằng ChatGPT chỉ được sử dụng nhằm cải thiện cách diễn đạt và tính rõ ràng của bản thảo, trong khi toàn bộ thiết kế nghiên cứu, phân tích dữ liệu và diễn giải khoa học đều do chính các tác giả thực hiện và chịu trách nhiệm.

9. Những điểm nổi bật của nghiên cứu

• Loại nghiên cứu: Nghiên cứu quan sát cắt ngang mang tính phương pháp học, phân tích các video công khai trên YouTube™ và TikTok™ về implant dưới màng xương cá thể hóa.
• Mức độ bằng chứng: Nghiên cứu quan sát mô tả.
• Mẫu nghiên cứu: 38 video, bao gồm 23 video trên YouTube™ và 15 video trên TikTok™.
• Số lượng bệnh nhân hoặc implant: Không áp dụng.
• Thời gian theo dõi: Không áp dụng.
• Tiêu chí đánh giá chính: Chất lượng giáo dục, độ tin cậy khoa học, tính minh bạch của thông tin và chất lượng trình bày của các video, được đánh giá bằng Global Quality Scale (GQS), DISCERN, JAMA Benchmark Criteria và Video Information and Quality Index (VIQI).
• Kết quả chính:
  • Chất lượng giáo dục tổng thể của các video ở mức trung bình.
  • Các công cụ đánh giá chuẩn hóa cho thấy mức độ nhất quán cao.
  • Các video trên YouTube™ đạt điểm cao hơn có ý nghĩa thống kê so với TikTok™ theo các thang điểm GQS, DISCERN và VIQI.
  • Mức độ phổ biến của video, được đo bằng số lượt xem và lượt thích, không phản ánh độ tin cậy khoa học hay tính minh bạch của nội dung.
• Kết luận khoa học: Chất lượng thông tin về implant dưới màng xương cá thể hóa trên các nền tảng mạng xã hội rất không đồng đều. Các tác giả nhấn mạnh sự cần thiết phải phát triển các tài liệu giáo dục dựa trên bằng chứng khoa học, được xây dựng bởi các bác sĩ nha khoa và các cơ sở đào tạo, nhằm nâng cao chất lượng thông tin dành cho bệnh nhân.
• Những hạn chế chính:
  • Cỡ mẫu nhỏ (38 video).
  • Chỉ phân tích các video bằng tiếng Anh và tiếng Thổ Nhĩ Kỳ.
  • Việc tìm kiếm được thực hiện từ một khu vực địa lý duy nhất.
  • Không thể chuẩn hóa hoàn toàn các chỉ số tương tác giữa YouTube™ và TikTok™.
  • Bảng đánh giá chuyên biệt do nhóm nghiên cứu xây dựng chưa được thẩm định chính thức.
  • Thiết kế nghiên cứu quan sát mô tả không cho phép xác lập mối quan hệ nhân quả.

10. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu này đóng góp đáng kể vào lĩnh vực đánh giá chất lượng thông tin y khoa trên mạng xã hội khi tập trung vào một chủ đề còn tương đối mới trong y văn: implant dưới màng xương cá thể hóa. Trong khi phần lớn các nghiên cứu trước đây chủ yếu đánh giá nội dung liên quan đến implant nha khoa thông thường, chỉnh nha hoặc các lĩnh vực khác của nha khoa, nghiên cứu này tập trung vào một giải pháp phục hình tiên tiến dành cho những bệnh nhân bị tiêu xương ổ răng nghiêm trọng và cần lập kế hoạch điều trị bằng công nghệ kỹ thuật số CAD/CAM.

Đóng góp quan trọng nhất của nghiên cứu là chứng minh rằng mức độ phổ biến của một video không phải là thước đo đáng tin cậy về chất lượng khoa học của nội dung. Mối tương quan nghịch giữa mức độ tương tác của người dùng và tính minh bạch của thông tin cho thấy một thách thức lớn đối với giáo dục y tế trong thời đại kỹ thuật số: các thuật toán của nền tảng thường ưu tiên những nội dung có khả năng thu hút nhiều lượt xem hơn, chứ không nhất thiết là những nội dung có giá trị khoa học cao nhất.

Nghiên cứu cũng khẳng định giá trị của các công cụ đánh giá đã được chuẩn hóa như GQS, DISCERN, JAMA Benchmark Criteria và VIQI trong việc đánh giá khách quan chất lượng của các tài liệu giáo dục y khoa trực tuyến. Đồng thời, nghiên cứu chỉ ra những thiếu sót lặp đi lặp lại trong các video dành cho bệnh nhân, đặc biệt liên quan đến chỉ định điều trị, chống chỉ định, nguy cơ, chăm sóc sau phẫu thuật và các giới hạn của phương pháp điều trị.

Mặc dù không đánh giá kết quả điều trị lâm sàng, nghiên cứu cung cấp một nền tảng phương pháp luận quan trọng cho các nghiên cứu trong tương lai nhằm tìm hiểu tác động của thông tin y tế trực tuyến đối với sự hiểu biết của bệnh nhân, quá trình đồng thuận điều trị có đầy đủ thông tin và việc ra quyết định chung trong implant nha khoa.

11. Kết luận biên tập

Nghiên cứu này cho thấy chất lượng của các video trên YouTube™ và TikTok™ về implant dưới màng xương cá thể hóa có sự khác biệt rất lớn. Mặc dù các video trên YouTube™ nhìn chung đạt chất lượng giáo dục cao hơn TikTok™, mức độ phổ biến của một video không thể được xem là chỉ dấu phản ánh độ tin cậy khoa học của nội dung.

Đối với các bác sĩ implant nha khoa, bác sĩ phẫu thuật hàm mặt và các cơ sở đào tạo, kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng các tài liệu giáo dục trực quan dựa trên bằng chứng khoa học nhằm hỗ trợ quá trình tư vấn và nâng cao hiểu biết của bệnh nhân. Mặc dù đây chỉ là một nghiên cứu mô tả và không đánh giá hiệu quả điều trị, công trình này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của truyền thông kỹ thuật số trong implant nha khoa hiện đại, đồng thời nhấn mạnh nhu cầu phát triển các nguồn thông tin chính xác, minh bạch và có giá trị thực tiễn đối với người bệnh.